Maken alle uitvindingen ons leven beter of gemakkelijker? Niet altijd, zo laat de geschiedenis zien. Aan sommige hangt namelijk een vervelend staartje. Wist je dat de oorspronkelijke fokker van de labradoodle spijt heeft van zijn creatie?
De slimste mens
De slimste mens: het is het thema van Visie 15. In dit artikel lees je over slimme uitvindingen, die later de nodige gevolgen hadden.
Plastic
Kauwgom, koffiebekers of zelfs kleding: je kunt het zo gek niet bedenken of er zit plastic in. En dat is niet zonder reden. Het materiaal is goedkoop, sterk en gaat bovendien lang mee. Iets té lang, kwamen we pas later achter.
Waarom werd het uitgevonden?
In 1907 ontwikkelde een Belgisch-Amerikaanse chemicus bakeliet: het eerste volledig synthetische plastic uit aardolie. Het was een goedkoop en sterk alternatief voor schaarse materialen als ivoor, hout en metaal.
Wat weten we nu wat ze toen niet wisten?
In de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw ontdekten we dat plastic nauwelijks afbreekt. De gevolgen zijn desastreus. Oceanen raken vervuild, dieren sterven door plasticafval en microplastics blijken via voedsel zelfs in ons lichaam terecht te komen. Wat begon als wondermateriaal, groeide uit tot een wereldwijd milieuprobleem.
Smartphone
Hoewel sommigen er vergroeid mee lijken te zijn, is het helemaal nog niet zo lang geleden dat de eerste smartphone werd uitgevonden – met alle gevolgen van dien.
Waarom werd het uitgevonden?
In 1994 bracht een Amerikaans technologiebedrijf de zogenaamde Simon op de markt: een touchscreen-apparaat waarmee je kon bellen én waarop je je e-mail en agenda kon bekijken. De echte doorbraak kwam in 2007 met de iPhone van Apple. Communicatie en kennis waren voortaan altijd binnen handbereik.
Wat weten we nu wat ze toen niet wisten?
Is het wel zo wenselijk om altijd bereikbaar te zijn? Sinds 2010 groeien de zorgen. Het apparaat blijkt zelfs een van de oorzaken van depressie onder jongeren.
Download gratis de nieuwe Visie-app en lees Visie waar en wanneer je wilt!
Het klonk haast te mooi om waar te zijn: een hond die géén allergische reactie veroorzaakt én als hulphond te trainen is. En dat bleek het uiteindelijk ook.
Waarom werd het uitgevonden?
Toen een Australische blinde vrouw allergisch voor honden bleek te zijn, bedacht een fokker eind twintigste eeuw een nieuw hondenras: de labradoodle. De combinatie van een slimme labrador en een weinig verharende poedel (fijn voor mensen met een allergie) leek de perfecte match.
Wat weten we nu wat ze toen niet wisten?
Wat begon als succesvol experiment, werd een wereldwijde hype met massale broodfok als gevolg. De labradoodle ontwikkelde steeds meer gezondheidsproblemen, zoals epilepsie. Zelfs de oorspronkelijke fokker gaf jaren later aan spijt te hebben van zijn creatie, en noemde het een Frankensteinmonster vanwege het onvoorspelbare karakter van sommige exemplaren.
Atoombom
De angst voor nazi-Duitsland in de Tweede Wereldoorlog was de aanleiding voor de ontwikkeling van wat later een van de grootste dreigingen ter wereld werd: de atoombom.
Waarom werd het uitgevonden?
Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontwikkelden de Amerikaanse natuurkundige J. Robert Oppenheimer en generaal Leslie Groves de atoombom. Het doel was om Duitsland voor te zijn en de oorlog sneller te beëindigen.
Wat weten we nu wat ze toen niet wisten?
Na de verwoesting van de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki in 1945 werd de immense impact van het wapen pas echt zichtbaar. De uitvinding leidde tot een nucleaire wapenwedloop, en anno 2026 hangen de allesverwoestende bommen opnieuw als het zwaard van Damocles in de lucht.
TikTok
Korte video’s en een krachtig algoritme: het recept voor creativiteit, connectie en… verslaving.
Waarom werd het uitgevonden?
In 2016 lanceerde een Chinees technologiebedrijf een nieuwe app: TikTok. De app bood een laagdrempelig platform voor creatieve filmpjes die mensen snel konden bekijken.
Wat weten we nu wat ze toen niet wisten?
Dit online podium veranderde al snel in een strijdtoneel om de aandacht van de gebruiker. Sinds een paar jaar groeien de zorgen over privacy, desinformatie en het effect op het zelfbeeld en concentratievermogen van met name jongeren. Veel landen hebben daarom een minimumleeftijd van 13 ingesteld om de app te kunnen gebruiken, en sommige landen denken er zelfs over na de app helemaal te verbieden.
Flappy Bird
Wat was bedoeld als onschuldig vermaak, bleek een frustrerend online spel te zijn om een vogeltje zo lang mogelijk te laten vliegen. Nog geen jaar later werd het spel offline gehaald.
Waarom werd het uitgevonden?
Luchtig vermaak: met die gedachte bedacht de Vietnamese programmeur Dong Nguyen in 2013 het online spel Flappy Bird. Het werd razend populair: begin 2014 stond het bovenaan in de App Store en Google Play, met tientallen miljoenen downloads per dag.
Wat weten we nu wat ze toen niet wisten?
Later dat jaar haalde de maker het spel offline. Hij voelde zich ongemakkelijk bij de verslavende werking van de app en de druk die het succes met zich meebracht.
Auto
Nu is het voertuig niet meer uit ons straatbeeld weg te denken, maar eind negentiende eeuw domineerde paard-en-wagen onze wegen.
Waarom werd het uitgevonden?
Sneller en efficiënter: dat was de moderne auto met verbrandingsmotor die Karl Benz en Gottlieb Daimler eind negentiende eeuw uitvonden. In de vroege twintigste eeuw maakte Henry Ford de auto via lopendebandproductie betaalbaar voor een groot publiek. Mensen waren plotseling een stuk mobieler.
Wat weten we nu wat ze toen niet wisten?
In de tweede helft van de twintigste eeuw werd de keerzijde zichtbaar. Luchtvervuiling, verkeersdoden en het straatbeeld in met name steden lieten de nadelen zien. De auto bracht vrijheid, maar ook een enorme afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.
Kan het leven makkelijker? Visie test zes lifehacks: 'Deze werkt echt niet'
