Als ‘goedbedoelde’ bemoeienis te ver gaat: hoe stel je grenzen bij je ouders?

Misschien herken je het: ook als je al lang uit huis bent, een eigen gezin hebt en je je eigen keuzes maakt, blijven je ouders zich nog steeds intensief met je bemoeien. Dat kan pijnlijk zijn en veel spanning veroorzaken. Psycholoog Bernadette Klaassen ziet dit patroon vaak in haar praktijk. “Je hebt eigenlijk geen last van een moeder die zich met je bemoeit, want dat doet ze al je hele leven en dat gaat ze ook niet veranderen”, zegt ze. “De echte pijn zit dieper: het gaat erom dat je het niet meer op jouw manier doet. Dat voel je in je lichaam als stress en spanning. Je staat niet in je kracht.”

Advies of controle?

Op het eerste gezicht lijken opmerkingen vaak onschuldig: een suggestie om je kind minder schermtijd te geven, of een vraag of je niet te hard werkt. Toch kunnen zulke opmerkingen je raken op een plek die veel ouder is dan het moment zelf. “De hele geschiedenis komt mee: mijn moeder of vader heeft zich altijd al met me bemoeid, ik heb geen ruimte gekregen, ze hebben nooit echt naar me geluisterd, ik mocht het niet op mijn eigen manier doen,” legt Klaassen uit. “Ouders hoeven soms maar op een bepaalde manier te kijken, en je weet: hier bedoelen ze iets anders mee. Die geschiedenis zorgt ervoor dat een opmerking zelden op zichzelf staat. Zelfs wanneer een ouder het vriendelijk brengt, kan het voelen alsof je weer dat kind bent dat het niet goed genoeg doet.”

Het is belangrijk om het verschil te zien tussen wat er letterlijk gezegd wordt en wat het oproept. “Een moeder kan best zeggen: ‘Zou het niet verstandig zijn als je je kind iets minder op de iPad laat?’ Op zich is daar niks mis mee. Maar als die opmerking valt in het gevoel van: ‘O nee, daar heb ik mijn moeder weer. Het is weer niet goed, ik heb het weer niet goed gedaan’, dan wordt het persoonlijk. Je ziet het als een aanval op jou. En dat past precies in je geschiedenis.”

Het spanningsveld tussen loyaliteit en zelfbescherming maakt het ingewikkeld én pijnlijk.

De relatie komt onder druk te staan

Wanneer zulke patronen zich blijven herhalen, kan de relatie tussen ouder en kind flink onder druk komen te staan. Zeker wanneer je zelf inmiddels ouder bent en merkt dat je opnieuw in een oude rol schiet. “Ik zie veel mensen die zelf moeder of vader zijn, voor wie het allereerst helpt om wat afstand te nemen. Zodat ze letterlijk weer op adem kunnen komen”, legt Klaassen uit. Die afstand is niet bedoeld als breuk, maar juist als bescherming van de relatie. “Als je op adem komt, neem je meer ruimte in. Dan kun je helderder kijken: wat speelt hier eigenlijk?”

Toch is dat vaak makkelijker gezegd dan gedaan. Onder het conflict ligt een diep verlangen om de band met je ouders intact te houden. Bernadette spreekt in dit geval van het core conflict: “Je wilt de liefde van je ouders eigenlijk niet ter discussie stellen. Ze hebben hun best gedaan, ze bedoelden het goed, ze zijn oud en misschien leeft je moeder niet zo lang meer. Al die overwegingen maken dat mensen blijven slikken, zich aanpassen en aan zichzelf twijfelen. Het spanningsveld tussen loyaliteit en zelfbescherming maakt deze situaties ingewikkeld én pijnlijk.”

Onder het conflict ligt een diep verlangen om de band met je ouders intact te houden.

Waarom raakt het je zo diep?

Op het eerste gezicht lijken opmerkingen vaak onschuldig: een suggestie om je kind minder schermtijd te geven, of een vraag of je niet te hard werkt. Toch kunnen zulke opmerkingen je raken op een plek die veel ouder is dan het moment zelf. “De hele geschiedenis komt mee: mijn moeder of vader heeft zich altijd al bemoeid, ik heb geen ruimte gekregen, ze hebben nooit echt naar me geluisterd, ik mocht het niet op mijn eigen manier doen,” legt Klaassen uit.

Het is belangrijk om het verschil te zien tussen wat er letterlijk gezegd wordt en wat het oproept. “Een moeder kan best zeggen: ‘Zou het niet verstandig zijn als je je kind iets minder op de iPad laat?’ Op zich is daar niks mis mee. Maar als die opmerking valt in het gevoel van: ‘Oh god, daar heb ik mijn moeder weer. Het is weer niet goed, ik heb het weer niet goed gedaan,’ wordt het persoonlijk. Je ziet het als een aanval op jou. En dat past precies in je geschiedenis.”

De tekst gaat hieronder verder.

• Drie generaties moeders in gesprek over opvoeden: ‘Binnen de strikte kaders was er veel vrijheid’

  Klik hier

Invloed op je zelfstandigheid

Langdurige bemoeienis kan effect hebben op hoe je keuzes maakt en hoe stevig je in het leven staat. “Als je het bepalend laat zijn en niet stevig in je schoenen staat, dan ga je niet vanzelf opeens wel je eigen keuzes maken”, zegt Bernadette.

Ze ziet dit vaak terug in haar praktijk: “Mensen komen bij mij met problemen op hun werk of met hun partner. Ze zeggen: ‘Iedereen walst over me heen.’ En als je dat afpelt, gaat het over hoe iemand altijd in relaties staat.”

De oorsprong ligt vaak vroeg

Deze patronen vinden vaak hun oorsprong in de eerste relatie die je hebt: die met je ouders. “Een kind wordt geboren en past zich vanaf het allereerste moment aan aan wat er beschikbaar is”, legt Klaassen uit. Wanneer ouders zelf worstelen, bijvoorbeeld met verslaving of psychische problemen, ontstaat er al vroeg een tekort. “Dan mist een baby iets. En dat bepaalt je leven.”

Confrontatie kan een keerpunt zijn, maar verandering kost tijd.

Die patronen verdwijnen niet vanzelf en kunnen ongemerkt worden doorgegeven aan de volgende generatie. “Als je bent opgegroeid met een bemoeizuchtige moeder, is de kans groot dat je dat later ook weer bij je eigen kinderen doet.” Vaak wordt dit pas zichtbaar wanneer het begint te wringen in andere relaties. “Dan mag je hopen dat een partner op een gegeven moment zegt: ‘Wat zit jij toch altijd op me te letten.’ Zo’n confrontatie kan een keerpunt zijn, maar verandering kost tijd. Het vraagt bewustzijn en vaak ook gesprekken, het liefst met iemand die daar verstand van heeft, want die helpt je sneller dingen te duiden.”

Grenzen stellen zonder ruzie of schuldgevoel

Hoe kun je je grens aangeven, zonder dat het meteen uitloopt op ruzie of schuldgevoel? Bernadette geeft drie praktische tips:

1. Kies het juiste moment

“Breng het niet in het heetst van de strijd, wanneer je al gefrustreerd bent over een opmerking. Maar zeg bijvoorbeeld: ‘Mam, pap, ik wil graag een keer iets bespreken. Ben je daarvoor in?’”

2. Let op de manier waarop je het zegt

“Wees niet beschuldigend, probeer niet meteen je gelijk te halen, maar zoek verbinding. Zeg niet: ‘Altijd als jij komt oppassen, dan…’, maar liever: ‘Ik vind het fijn dat jullie iedere dinsdag komen oppassen, maar wat ik lastig vind is dit. Zou dat anders kunnen?’”

Of zo’n gesprek lukt, hangt ook af van je ouders. “Je bent afhankelijk van hun reflecterend vermogen en bereidheid om naar je te luisteren.”

3. Reflecteer op je eigen rol en gevoelens

Naast het juiste moment en de juiste toon is het belangrijk om eerst bij jezelf stil te staan: wat raakt je precies in de opmerking of het gedrag van je ouder? Door je gevoelens te onderzoeken en te benoemen, kun je helder communiceren zonder in de emotie van het moment te blijven hangen.

“Vaak merk je dat een opmerking iets in je triggert dat veel verder teruggaat dan dat ene moment”, legt Klaassen uit.
Een voorbeeld: je voelt irritatie wanneer je moeder weer kritiek geeft op hoe je je kind opvoedt. In plaats van meteen te reageren, kun je eerst voor jezelf op een rijtje zetten: wat raakt me hierin? Is het de toon, of dat ik me opnieuw klein voel gezet? Vanuit die bewustwording kun je rustig zeggen: “Mam, ik snap dat je het goed bedoelt, maar ik merk dat ik me hierdoor onder druk gezet voel. Kunnen we het er samen even over hebben?”

Het Familiediner in het theater

Vanaf 30 januari staat Bernadette samen met Bert van Leeuwen op het toneel om Het Familiediner in theaters te brengen. In de edutainmentvoorstelling Lach en leer mee met Het Familiediner gaat zij als psycholoog in op de vraag: waar komen familieruzies écht vandaan? Want hoewel conflicten vaak lijken te ontstaan door kleine onbenulligheden, ligt daar meestal een diepere oorzaak onder. Tijdens de voorstelling ontdek je hoe familieruzies ontstaan, hoe je ze kunt herkennen en, nog belangrijker, hoe je ze kunt voorkomen.

• Lachen, huilen en leren: Het Familiediner gaat het theater in

  Klik hier