Vorig jaar bracht ik samen met enkele andere Nederlandse theologen een aantal intensieve dagen door met een groep Nigeriaanse predikanten die leven in een context van vervolging. Het waren dagen van training en onderwijs, maar ook van samen lachen, huilen en zoeken naar de weg van de kerk.

Natuurlijk, de situatie valt in het niet bij de drie jaar die Paulus in Efeze doorbracht. Toch moest ik aan de predikanten denken bij deze tekst: samen leren en leven – en dan afscheid nemen in het besef dat je elkaar waarschijnlijk niet meer terugziet. Zoals Paulus destijds, wist ik dat ik deze mannen achterliet in een onzekere en grillige toekomst.

Afscheid nemen is een beetje sterven

‘Partir, c’est mourir un peu’, zegt het Franse gezegde: afscheid nemen is een beetje sterven. In Handelingen 20 klinkt diezelfde donkerte. Paulus spreekt zijn laatste woorden tot de oudsten van Efeze. Uiteindelijk heeft hij het over tranen, tranen van afscheid. Maar tegenover dat niet-weten waarin de Geest hem leidt, staat toch iets. In het eerste deel van zijn afscheidsspeech wijst Paulus de oudsten op wat zij wél weten: hoe hij onder hen het evangelie heeft geleefd (vers 18-19) en verkondigd (vers 20).

Toe aan loslaten

Let daarbij ook op de volgorde. “U weet dat ik alles bekend heb gemaakt wat uw welzijn ten goede komt.” Hij heeft zichzelf uitgestort, lief en leed gedeeld, en zich volledig gegeven voor hun welzijn: ten nutte van hen.
Hoe kan afscheid nuttig zijn? In Paulus’ woorden klinkt noodzaak door. De kerk van Efeze is toe aan loslaten. Paulus’ getuigenis moet nu door henzelf geleefd gaan worden. Zijn voortdurende aanwezigheid zou dat in de weg staan.
Precies hetzelfde woord, nuttig, klinkt ook bij Jezus’ eigen afscheid: “Het is goed [nuttig] voor jullie dat Ik ga” (Joh. 16:7). Je kunt door te blijven soms de groei van anderen tegenhouden.

• 

  Jurjen ten Brinke: Durf jij te bidden om ‘minder ik en meer Hem’?

  Jurjen ten Brinke: Durf jij te bidden om ‘minder ik en meer Hem’?

Verhit gesprek

Tijdens onze dagen met de Nigeriaanse broeders werd dat zichtbaar. Er ontstond een verhit gesprek over de vraag of christenen zich mochten bewapenen. Zij zochten samen naar de wil van God, terwijl wij Nederlanders zwegen, beseffend dat het hier nuttig was om een stap terug te doen. Dit was hún gesprek. Hier moesten zij samen uitkomen – en zo leerden zij óns christen-zijn.

Ik herinner me hoe een jonge dominee opstond en woorden sprak die deden denken aan Paulus: het evangelie wordt zichtbaar in levens die zichzelf geven. Het deed pijn om afscheid te nemen, maar wat een getuigenis namen we mee naar huis.