Nelly De Keye (70) heeft als ervaringsdeskundige jarenlang te maken gehad met narcisme. Zij besloot zich hier verder in te verdiepen en volgde tal van opleidingen, met als doel andere mensen te helpen narcisme te verslaan. Ze schreef recent een boek over kenmerken van narcisme: Narcisme. Herken én begrijp de narcisten in je leven.
Nelly groeide op met een narcistische moeder. “Door haar stoornis lukte het mij niet om een goede band met haar op te bouwen; wat ik ook deed, het was nooit goed genoeg. Ik wilde deze cirkel doorbreken en het in míjn leven anders doen. Wat ik mij niet realiseerde was dat ik door mijn moeder als het ware voorgeprogrammeerd was om elke keer aan de verwachtingen van een ander te voldoen. Hierdoor stapte ik met open ogen in een relatie waarin ik opnieuw aan de verwachtingen van een ander moest voldoen.”
Narcisme door jeugdtrauma
“Narcisme raakt de kern van je leven”, vertelt Nelly. “Gelukkig lukte het mij narcisme te overwinnen.” Dit gunt zij andere slachtoffers ook. Daarom volgde zij tal van opleidingen om andere mensen te helpen narcisme te verslaan. “Als NLP (neurolinguïstisch programmeren, red) Master Trainer en Coach doorgrond ik gedrag en weet ik hoe ik dit kan veranderen. Een persoon met een narcistische persoonlijkheidsstoornis kan veel schade toebrengen. Ik help mensen die hiermee te maken hebben narcisme beter te begrijpen en grenzen te stellen. Met krachtige, praktisch toepasbare technieken leer ik mensen zich hiertegen te wapenen.”
Narcisten leven in een droomwereld die zij zelf gecreëerd hebben
Om narcisme te begrijpen moet men weten dat dit meestal voortkomt uit een jeugdtrauma of een gebrek aan liefde. Narcisten hebben vaak geen veilige hechting gehad tijdens hun jeugd. “Maar het kan ook komen door overdreven verwennerij”, weet Nelly. “Als kinderen op een voetstuk worden geplaatst en er geen grenzen worden gesteld, gaat een kind denken dat het hele universum om hem draait. Een klein kind gelooft dat hij het middelpunt van het universum is, maar gaat gaandeweg ontdekken dat dit niet zo is. Dit gebeurt niet met een narcist, omdat hij zich afsluit voor zijn diepere kern, zijn echte persoonlijkheid. Als hij zou op zoek zou gaan naar zijn echte persoonlijkheid komt hij dat kleine kind en de nare ervaringen die hij heeft opgedaan in zijn jeugd weer tegen. Hij sluit zich daarvoor af en gaat leven met een persoonlijkheid die voor hem of haar een ideaalbeeld is, met het idee op die manier liefde te kunnen krijgen. Narcisten leven in een droomwereld die zij zelf gecreëerd hebben.”
Kenmerken narcisme
“Narcisten kwetsen bewust, omdat zij in feite door hun jeugdtrauma een heel lage eigenwaarde hebben. Zij willen anderen kleineren om zichzelf beter te voelen”, legt Nelly uit. “Narcisten zijn volleerde acteurs en zullen vaak sociaal vaardig zijn. Dit is echter aangeleerd gedrag dat zij vanuit hun omgeving hebben gekopieerd. Ze gebruiken dat sociale gedrag om hun zin te krijgen. Daarbij interesseert het hen niet dat dit ten koste gaat van anderen. Kenmerken van narcisten zijn een totaal gebrek aan empathie, het niet respecteren van regels en niet nemen van verantwoordelijkheid.”
Mensen die hoog sensitief zijn, stappen makkelijker in een relatie met een narcist
Sterke persoonlijkheden met een te lage eigenwaarde zijn gevoelig voor mensen met narcisme. “Dezelfde redenen die ervoor zorgen dat iemand een narcist kan worden, kunnen er bij iemand met een sterke persoonlijkheid voor zorgen dat er een lage eigenwaarde ontstaat. Sterke kinderen met jeugdtrauma`s ontwikkelen een overlevingsstrategie, maar worden extra kwetsbaar en gaan makkelijk pleasen in relaties. Ook mensen die hoog sensitief zijn stappen makkelijker in een relatie met een narcist. Zij hebben een grote empathie voor andere mensen en willen anderen graag helpen. Deze mensen hebben vaak moeite met het stellen van grenzen, ook al gaat het ten koste van hen zelf.”
Nelly legt uit waar je op moet letten om niet in het web van een narcist terecht te komen. “Als iemand te mooi lijkt om waar te zijn, is het vaak ook zo. Dus wees gewaarschuwd als iemand je doorlopend overdreven complimenten geeft, je overlaadt met cadeautjes en sterke verhalen vertelt. Het is echter moeilijker om een verborgen narcist te herkennen. Voordat je dit in de gaten hebt zit je vaak al tot over je oren in een relatie.”
Verschil tussen vrouwen en mannen met narcisme
“Bij mannen met narcisme speelt het ego een grote rol”, weet Nelly. “Een vrouw met narcisme is vaak geniepiger, achterbakser, leugenachtiger en gevaarlijker. Ook zien we dat vrouwen vaker proberen hun kinderen te beïnvloeden en tegen hun partner opzetten. Dat kan ontaarden in ouderverstoting. Kinderen geven onvoorwaardelijke liefde, dat is precies waar een narcist naar op zoek is. Het probleem is echter dat hij geen liefde herkent als hij dat krijgt.”
Relatie met een narcist
Ter compensatie van liefde gaat een narcist op zoek naar bevestiging. “Bevestiging van het imago dat hij geschapen heeft”, vertelt Nelly. “Een kind dat onvoorwaardelijke lief heeft zal dit beeld makkelijker bevestigen dan een partner, want die kan weleens kritisch zijn. Toch wil een narcist zijn relatie het liefst behouden, want dit maakt deel uit van het imago dat hij naar de buitenwereld laat zien. Als zijn partner niet meer aan de verwachtingen voldoet en de narcist geen narcistische voeding meer krijgt, wordt deze aan de kant geschoven.”
Slachtoffers narcisme
Nelly waarschuwt dat het onverstandig is om uit een relatie met een narcist te stappen voordat het slachtoffer aan zijn eigenwaarde heeft gewerkt en sterk in zijn of haar schoenen staat. “Ik werk in mijn praktijk met een herstelplan voor slachtoffers van narcisme. We beginnen met inzicht, vervolgens gaan we werken aan eigenwaarde, als derde leer ik om grenzen te stellen. Daarna help ik met het leren maken van keuzes en tot slot gaan we werken aan een positieve mindset.”
Nelly benadrukt dat van deze vijf punten, het opkrikken van de eigenwaarde de belangrijkste is. “Als je weerstand biedt aan een narcist, of uit deze destructieve relatie wilt ontsnappen, kun je namelijk verschillende reacties verwachten. Het begint vaak met een charmeoffensief. Je ziet dan weer even de persoon waar je verliefd op werd. Vaak hebben de slachtoffers, oftewel deprooien, het idee dat alles weer goed zal komen, maar helaas houden mensen met narcisme deze rol niet lang vol. Als dit niet werkt zul je namelijk te maken krijgen met een woede-uitbarsting. Het lijkt dan net alsof er een vulkaan tot uitbarsting komt. Ook kan een narcist de slachtofferrol aannemen en de rollen omdraaien, zodat het slachtoffer last krijgt van schuldgevoelens. Voor hoog sensitieve personen is het erg moeilijk om staande te blijven als zij hiermee geconfronteerd worden. Als niks van dit alles werkt kun je de stilte-behandeling verwachten. Dat is de gevaarlijkste, want door iemand dood te zwijgen en te negeren ontneem je die persoon het bestaansrecht. Je zegt als het ware: voor mij besta je niet, ik zie je niet. Mensen die lang met een stiltebehandeling te maken hebben kunnen ernstige psychische problemen krijgen.”
Het is onmogelijk om een diepgaande, liefdevolle relatie met een narcist te krijgen
Als je blijft doen wat je altijd doet, je altijd dezelfde reactie zult blijven krijgen, is de waarschuwing van Nelly. “Als jij sterker wordt en verandert ga je een andere reactie krijgen. Dat kan twee kanten op gaan: of je relatie komt onder druk te staan, of de narcist gaat inzien niet zonder jou te kunnen en gaat zijn gedrag matigen. Ik moet daar wel een kanttekening bij plaatsen; een narcist zal niet veranderen of genezen. Het is onmogelijk om ooit een diepgaande, liefdevolle relatie met een narcist te krijgen, want daarvoor ontbreekt de empathie. Wel kan het tot een soort leefbare wapenstilstand komen.”
Ook legt Nelly uit dat zolang je bang bent, je de narcist altijd als een monster zult blijven zien. “Het is belangrijk om te beseffen dat een narcist achter zijn masker ten diepste een meelijwekkend persoon is. De narcist is degene die gedoemd is levenslang op zoek te gaan naar liefde en deze niet te vinden, in tegenstelling tot zijn slachtoffer die hieraan kan ontsnappen.”
Vergeven
Tot slot wil Nelly slachtoffers van narcisme een hart onder de riem steken. “Er is een uitweg. Je staat er niet alleen voor. Wel is het belangrijk om te leren vergeven. Als we verbitterd met de vinger blijven wijzen, doen we hetzelfde als de narcist; de schuld bij de ander leggen. Zonder vergeving kun je nooit echt herstellen en ben je niet klaar voor een volgende stap in je leven.
