Het idee voor het boek ontstond in de badkamer, toen Nina’s dochters haar vragen stelden: “Waarom scheer je het haar op je benen, vind je dat niet mooi? En waarom maak je je op?” Nina stond met haar mond vol tanden. Ze wilde haar dochters juist meegeven dat ze dit soort dingen niet nodig hebben om mooi te zijn, maar realiseerde zich dat ze zelf het tegenovergestelde voorbeeld gaf.

Wel of geen beenhaar?

Nina besloot onderzoek te doen naar de idealen die vrouwen van jongs af aan meekrijgen en die hen kunnen belemmeren. “Ik berekende hoeveel geld ik ongeveer aan mijn uiterlijk uitgaf, en daar schrok ik van. Ik ben 40 geworden en merk dat ik bezig ben met het idee dat een vrouw altijd jong moet blijven. Heb ik al die schoonheidsbehandelingen echt nodig, of kan ik dat vertrouwen ook van binnenuit opbouwen?”

Daarop besloot Nina te stoppen met haar haar verven en met BIAB-behandelingen voor haar nagels. “Ik heb ook geprobeerd mijn beenhaar te laten staan, maar dat vind ik heel moeilijk om los te laten. Al weet ik: het idee dat lichaamshaar zogenaamd niet vrouwelijk is, is ook maar ooit bedacht.”

Heb ik al die schoonheidsbehandelingen echt nodig, of kan ik dat vertrouwen ook van binnenuit opbouwen?

Ze vraagt zich nu vooral af wat haar geluk dient. “Ik wil niet in een nieuw keurslijf belanden van niks meer aan mijn uiterlijk mogen doen, maar ik probeer wel bewuster te kiezen. Doe ik dit omdat ik het zelf wil, of als kip zonder kop omdat iedereen het doet?”

Kleiner gemaakt

“Ik kwam tijdens mijn onderzoek het boek The Beauty Myth tegen. Dat laat zien hoe schoonheidsidealen voor vrouwen steeds dwingender werden vanaf het moment dat ze begonnen met emanciperen. Die idealen zijn eigenlijk een nieuwe manier om vrouwen klein te houden.”

Ook op andere gebieden zijn er torenhoge verwachtingen van vrouwen. “Denk aan het altijd aanwezige, opofferende moederschap en de maagdelijke, inschikkelijke vrouwelijke seksualiteit. Door zo bezig te zijn met onhaalbare idealen, hebben we minder tijd voor wat er echt toe doet: een bijdrage leveren aan de maatschappij, zelfbeschikkingsrecht, gendergelijkheid.”

De perfecte moeder

De ideaalbeelden worden door veel vrouwen eigen gemaakt, waardoor ze lastig los te laten zijn. Als voorbeeld noemt Nina het moederschap. “Ik heb allerlei hoge verwachtingen van het moederschap, zoals: een goede moeder is altijd aanwezig.” Dat kreeg ze als voorbeeld mee van haar eigen moeder, die geen betaald werk had, maar zich toewijdde aan onbetaald werk: voor haar kinderen zorgen. “Dat ideaal werd ooit gevormd door de kerk, met Maria als toonbeeld”, vertelt Nina.

In de 17e eeuw werd dit idee verder verspreid door filosofen, en daarna diep verankerd in ons economisch systeem, waarin vooral vrouwen de onbetaalde zorg dragen. “Tot op de dag van vandaag wordt het idee gevoed dat een vrouw zich in dienst stelt van het gezin en de kids op plek één staan. Dat zie je nu weer heel duidelijk met de opkomst van de tradwife.”

Lees verder onder de foto.

Nina Pierson.

“Dat maakte me onzeker. Ik had last van moederschuld, want ik deed wél betaald werk en ik wilde ook keuzes maken in dienst van mijn eigen geluk. Ik voelde me altijd minder dan mijn ideaalbeeld. Ik wilde zo graag de perfecte moeder zijn, maar door die druk lukte me dat juist niet.”

Tijdens het schrijven begint ze zich af te vragen wat een goede moeder zijn eigenlijk betekent voor haar. Een moeder die haar menselijkheid toont en die prima afwezig kan zijn omdat ze een sterke band heeft met haar kinderen. “Ik wil niet zeggen dat ik mij helemaal van dit ideaalbeeld heb bevrijd, maar ik ben mij er wel bewust van en heb aanzienlijk minder moederschuld.”

Ik wilde zo graag de perfecte moeder zijn, maar door die druk lukte dat me juist niet

Van braaf meisje naar vrij meisje

Nina herkende het archetype van het brave meisje sterk in zichzelf. “Ik was altijd de good girl én ik had pleasen als coping mechanisme. Dat pleasen is ontstaan vanuit een complex trauma”, legt Nina uit. “Mijn vader werd ongeneeslijk ziek toen ik nog jong was, en er speelde meer in mijn jeugd. Op jonge leeftijd heb ik het pleasen geïnternaliseerd als manier om met angst en onzekere omstandigheden om te gaan.”

“Daarnaast werd ik ook beïnvloed door de moeder van alle genderrollen: het brave meisje. Hoe er als vrouw toch van je verwacht wordt om inschikkelijk, gehoorzaam en dus braaf te zijn.”

Ik was altijd de good girl én ik had pleasen als coping mechanisme

Een jaar lang volgde Nina intensieve therapie. Toch vertelt ze dat het brave meisje nog steeds in haar zit. “Iets nieuws aanleren en helen gaat gradueel. Ongemakkelijk is het wel. Ik weet dat ik niet moet pleasen, zeg dat tegen mezelf en geef er dan toch aan toe. Als een quick fix, een shot dopamine.”

Hoe ze dan toch dat archetype van het brave meisje probeert te overstijgen? “Door in te zien dat het alternatief niet het stoute meisje is, wat het patriarchaat ons doet geloven. Niet het onveilige meisje dat gestraft moet worden of uit het paradijs geknikkerd zal worden. Nee, het tegenovergestelde van het brave meisje is het vrije meisje.”

Het persoonlijke wordt politiek

Wat je zelf kunt doen om dit ideaalbeeld te veranderen? “Wat we als vrouwen hebben verworven aan rechten en vrijheden, is te danken aan collectieve actie. En die collectieve actie begon telkens met het besef dat wat jij privé ervaart, geen persoonlijk falen is maar een gedeeld probleem. Zodra vrouwen dat herkenden in elkaar, werd het persoonlijke politiek. Deel dus je struggles, omdat herkenning het begin is van verandering.”

Vrouwen verdienen nog altijd 10,5% minder dan mannen, slechts 11% van de stellen lukt het de zorg gelijkwaardig te verdelen, vrouwen lopen promotie mis door onevenredig verdeeld zwangerschapsverlof, er is vijf keer meer onderzoek gedaan naar erectieproblemen dan naar PMS, en de beautyindustrie van 600 miljard richt zich voor 90% op hen. Structurele problemen, die vragen om structurele antwoorden.

Lees verder onder de foto.

Het boek Ongebonden gaat over het loslaten van idealen die we als vrouw meekrijgen.

Actie!

“Onderteken een petitie of kom voor iemand op als er sprake is van seksisme.” Als voorbeeld noemt Nina een tactiek die bij de regering-Obama werd ingezet: amplification. “Als er een vergadering was en vrouwen niet werden gehoord, herhaalde een andere vrouw aan tafel het punt en zei: ‘Dit was jouw idee, toch?’ Zo werden vrouwen gezien en gehoord.”

“Ook ik denk soms: o help, hoe moet ik dit in hemelsnaam gaan veranderen? Maar je hoeft niet meteen het hele systeem te ontmantelen. Begin bij het ontrafelen van de vraag: wat is hier eigenlijk van míj, en wat is me opgelegd door een ideaal?”

Van plek 43 naar plek 5

Het is Nina’s persoonlijke doel om de positie van vrouwen in Nederland te verbeteren. “In de Global Gender Gap Index staan we nu op plek 43. Dat is veel te laag. Ik hoop dat als mijn drie dochters en zoon uit huis gaan, we minstens in de top 5 staan.”

Ongebonden, Nina Pierson, Uitgeverij Lev, 288 blz., € 22,99

Beeld: Roeltje van de Sande Bakhuijzen

• 

  De vrouwenstrijd: ‘Werken alsof je geen kinderen hebt, zorgen alsof je geen werk hebt’

  Klik hier