Eerlijk zijn over de toekomst en wijs, veronderstelt echter een goede basis voor constructieve actie: je kunt niet mogelijkheden voor de toekomst beschrijven zonder dat het huidige probleem goed is gedefinieerd. De spanning overbruggen was altijd een uitdaging. Het publiek negeerde echter rustig mijn intellectuele evenwichtsoefening en bracht zelf gedurende de jaren een heel eigen perspectief aan. Na elke lezing verzamelde zich een groepje om te praten, vragen te stellen en kaartjes uit te wisselen. Dit waren met name mensen die werkten aan de meest urgente zaken van onze tijd: klimaatsverandering, armoede, ontbossing, vrede, water, honger, conservatie, mensenrechten. Ze kwamen uit de non-profit wereld en de NGO’s, de civil society: ze zorgen voor rivieren en baaien, onderwezen consumenten over sustainable landbouw, legden zonnepalen aan op daken, lobbyden voor wetgeving tegen vervuiling, vochten tegen schadelijke handelsovereenkomsten, werkten aan de vergroening van binnensteden en onderwezen kinderen over het milieu. Oftewel, zij hadden zich toegewijd aan de inspanning om de natuur te beschermen en gerechtigheid te zoeken. Het was in de jaren ’90 en de media schonk er geen aandacht aan, maar door de kleine meetings na elke lezing kreeg ik de kans om te luisteren naar wat hen bezighield. Het waren studenten, oma’s, tieners, stamleden, zakenmensen, architecten, leraren, professors met pensioen en bezorgde vaders en moeder.
Omdat ik reisde en de meeste van deze organisaties stevig geworteld waren in de lokale gemeenschap, begon ik naarmate de jaren vorderden een beeld te krijgen van de diversiteit van deze groepen en hun getal. De vragenstellers hadden veel te zeggen. Ze waren goed geïnformeerd, vindingrijk en levendig, ze kwamen met ideeën, informatie en inzicht. Ze gaven me artikelen en boeken, kleine cadeautjes voor in mijn rugtas of deden een voorstel voor een groen bedrijf. Ik kreeg vijf tot dertig kaartjes per lezing en als ik na twee weken lezingen geven terugkeerde naar huis vond ik er een paar honderd kaartjes in allerlei zakken en tassen. Ik legde ze dan op de tafel, las de namen, keek naar de logo’s en de missies en verwonderde me over de diversiteit en de visie of wat al die groepen aan het doen waren voor anderen.
Het werden er duizenden en elke keer als ik zag hoeveel het er waren vroeg ik me af: weet iemand wel hoeveel groepen en organisaties er bezig zijn met deze zaken? En ik begon te tellen. In eerste instantie vond ik 30.000 milieu organisaties, toen ik er sociale gerechtigheidsgroepen bij telde werden het er al snel 100.000. En al onderzoekend ontdekte ik dat er dat makkelijk met tien kon vermenigvuldigen of meer. Ik geloof nu dat er één of twee miljoen van deze organisaties zijn die werken aan ecologische sustainability en sociale gerechtigheid. Deze enorme hoeveelheid organisaties vormen geen ‘beweging’ in de gewone definitie van het woord beweging. Een beweging heeft een leider en een ideologie. Mensen sluiten zich aan bij bewegingen, lezen het manifest en identificeren zichzelf met een persoon. Bewegingen hebben volgelingen, maar deze beweging niet. Ze is verspreid, onsamenhangend en totaal onafhankelijk. Er is geen manifest of doctrine, geen autoriteit die de boel in het gareel houdt. Het vindt plaats in schoollokalen, boerderijen, jungles, dorpen, bedrijven, woestijnen, vishandels, achterbuurten en ja, zelfs in de hippe New Yorkse hotels. Het belangrijkste kenmerk is dat het een wereldwijde menselijke beweging is die van onderop opdoemt. Terwijl ik het bestudeerde, kreeg ik het gevoel dat de groei van deze beweging organisch was, zo niet biologisch. Er is geen naam voor zo’n beweging.”
Een voor-de-vuist-weg vertaling van de eerste bladzijden van Paul Hawken’s ‘Blessed Unrest, how the largest social movement in history is restoring grace, justice and beauty to the world’.’
Aan dit fragment moet ik denken als ik vanochtend Jezus’ uitspraak lees: ‘Waarop gelijkt het Koninkrijk Gods, waarmee zal Ik het vergelijken? Het gelijkt op een mosterdzaadje, dat iemand in zijn tuin zaaide, het groeide en werd een grote boom en de vogels uit de lucht nestelde in zijn takken.’ Hij zei ook nog: ‘Waarmee zal Ik het Rijk Gods vergelijken? Het gelijkt op gist, die een vrouw in drie maten bloem verwerkte, totdat deze in hun geheel gegist waren.’
