Deugniet, dat woordje van vroeger klonk veel lekkerder dan het huidige Deugmens. Die laatste zijn namelijk mensen die hoog van de toren laten wapperen dat zij het wél goed doen. Dat ze op een ecologische bakfiets rijden en organische tomaatjes voeren aan hun in fair-trade kleding gestoken kinderen. Havermelk-latte’s en géén plastic verpakkingen, tenminste voorzover het kan. Deugmensen.
Nuchter-rechts heeft er een broertje dood aan, omdat ze het hypocriet vindt. Net als aan die mensen die zeggen dat vluchtelingen welkom moeten zijn. Ze zuchten over de luxe positie die deze mensen zich menen te kunnen veroorloven. Iemand moet het vuile werk doen en de grenzen goed dichthouden, zodat anderen – die ook wel weten dat het niet gaat gebeuren en zij er de prijs niet voor betalen – voor hun eigen geweten en voor de bühne kunnen roepen dat je zo niet met mensen mag omgaan.

Deugmensen, het woord wordt gespuwd. Het woord wordt natuurlijk ook gebruikt. Want wie zijn geweten wil reinigen, zoekt een bak water om de vuile handen in te wassen. En dat gaat heel goed door je af te zetten tegen de deugmens. In de film A Few Good Men lukt het de wat fatterige advocaat Tom Cruise om een legerleider en ijzervreter veroordeeld te krijgen voor de desastreuze gevolgen van een disciplinaire maatregel die de legerleider had genomen tegen een van zijn ondergeschikten. ‘Wie bewaakt de muren van deze stad, terwijl jullie je volvreten, wie staat er dag en nacht op de uitkijk, wie doet het vuile werk?’ De woedende ogen van een fenomenaal spelende Jack Nicholson willen het advocaatje wel met huid en haar verzwelgen, zodat hij weer verder kan met wat hij het liefst doen. Ijzervreten, vuile handen maken, de boel rechtzetten, door roeien en ruiten gaan. En als de legerleider wordt afgevoerd, spuugt hij het bijna in het gezicht van Tom Cruise ‘you’ve just weakened this country, kid’.

Deugen is een luxeproduct, zeggen de Jack Nicholsons en de rechtse leiders van deze tijd. Iemand moet durven breken en pijn doen, want anders gaat alles naar de bliksem. Als de opvang voor ongedocumenteerden te luxe wordt, zullen er meer komen. Als kinderen om hun leeftijd of verblijfsduur in Nederland niet worden uitgezet, heeft dat een aanzuigende werking op anderen. En dat kunnen we niet allemaal doen. Sterker nog, het is dan nog slechter voor die groep die we dan alsnog níet toe kunnen laten. We moeten voorbeelden stellen en de wereld tonen: kijk, dit gebeurt er met je in Europa. Zo tof is het hier niet. En dat zonder blikken of blozen stellen. De één noemt dat ‘het vuile werk’ opknappen, de ander zegt dat het contraproductief is. Wie je in een hoek duwt, zal nooit rustig nadenken over al dan niet vertrekken. En het verblijf in dit land nog erger maken dan in het thuisland waar oorlog of ander gevaar loert? Zodat mensen eieren voor hun geld kiezen? Is er dan geen trots? Geen beperking in middelen?

Jezus van Nazareth lijkt deugmensen te willen. Critici zullen zeggen dat hij makkelijk praten heeft, hij zat niet in de regering. Hij hoefde geen land te leiden. Dat is niet helemaal waar. Volgens zijn eigen zelfbeeld zat hij wel in de regering en was hij de wereld aan het leiden. En verzamelde hij ‘gelovigen’ die meer vertrouwen hadden in zijn leiderschap dan dat van de religieus-politieke elite van zijn dagen. Jezus optreden is diep-politiek en revolutionair. En hij wil deugmensen. Mensen die kloppen. Tot op het bot kloppen.

Hij zegt dat zijn volgelingen nog meer moeten deugen dan de deugmensen van zijn dagen. Als uw gerechtigheid die van de schriftgeleerden en farizeeën niet ver overtreft (ver nog wel) zult gij zeker niet binnengaan in het koninkrijk dat vanuit de hemel begint. Gij hebt gehoord dat tot onze voorouders is gezegd: gij zult niet doden. Wie doodt zal strafbaar zijn voor het gerecht. Maar ik zeg u: al wie vertoornd is op zijn broeder en die zegt ‘dwaas’, zij zullen strafbaar zijn met het vuur van de Gehenna.

Gezellige woorden. Die me vanochtend één ding duidelijk maken. Het is niet de bedoeling dat we minder deugen omdat de realiteit nu eenmaal vies is en dat van ons vraagt. Maar dat we meer deugen dan de elektrische bakfiets en de fair-trade havermelk-macchiato’s. Dat we verder deugden dan ‘ach die arme vluchtelingen’. Huid en haar, hart en ziel. Niet omdat we anders gestraft worden, diezelfde Jezus van Nazareth heeft zijn mond vol over vergeving, verzoening, kwijtschelden, opnieuw beginnen. Maar voordat je aan vergeving kunt beginnen, moet er iets van besef van falen zijn. Wie het kwade heeft recht gepraat, kan niet meer vergeven worden. Er ligt geen vraag meer.

Deugmensen, zoekend en tastend en vallend en opstaand. En dat steeds een beetje meer licht doorbreekt.

Hier vind je drie tekstgedeeltes die Rikko vanochtend las.

Deze rubriek heeft een eigen boek: Lazarus staat op. Daarin zijn de 25 mooiste ochtendgedachtes van de afgelopen tijd gebundeld en geïllustreerd door Joanne Zwart.

Lazarus staat op | Rikko Voorberg | Vuurbaak | ISBN 9789460050404 | € 17,95

Deel dit artikel: