In detentie is bijna niets meer van jezelf. De dagen liggen vast, het ritme wordt bepaald, en in die voortdurende herhaling schuilt iets uitzichtloos. Toch wordt Tommie verrast door de diepe gesprekken met de ex-gedetineerden. “Ik had misschien stoere of oppervlakkige gesprekken verwacht, maar het werd eerlijk, kwetsbaar en veel waardevoller dan ik van tevoren had gedacht. Dit was een van de meest intense ervaringen die ik ooit heb meegemaakt.”

Vlucht naar verdoving

Zijn verblijf in de gevangenis confronteert Tommie opnieuw met zijn verleden. Al vroeg in zijn leven komt Tommie in aanraking met middelengebruik. Het begint op zijn vijftiende, in een omgeving waarin het nauwelijks wordt bevraagd. “Eerst rookte ik jointjes, bijvoorbeeld op school. Bij mij thuis gebeurde dat ook, dus ik ben ermee opgegroeid.” Wat begint als iets vanzelfsprekends, groeit uit tot een patroon. In het artiestenleven versnelt dat proces nog eens. “Bij mij werd het altijd meer. Ik kon het gewoon niet beheersen.”

Zijn middelengebruik houdt hij jarenlang zorgvuldig afgeschermd, terwijl hij naar buiten toe gewoon blijft optreden. Wanneer Tommie aan de opnames van ‘Hel of Hotel’ begint, heeft hij zijn leven nog maar net rigoureus omgegooid. Hij is gestopt met drank en drugs en pas twee maanden clean als hij tijdens de opnames onverwacht een voormalige dealer tegenkomt. “Ik schrok me kapot. Hij herkende me meteen. Alles wat ik al die jaren verborgen had gehouden, lag ineens open. Dit kwam te vroeg. Ik had het liever later, op mijn eigen moment en op mijn eigen manier willen vertellen. Maar misschien moest het zo zijn. Ik accepteerde het vrij snel en dacht: dan moet nu dat masker maar af.”

De schaduw van zijn broertje

In de gevangenis komt ook een ander hoofdstuk uit zijn leven naar boven. Tommie is twintig wanneer zijn jongere broer na een woordenwisseling betrokken raakt bij een vechtpartij met fatale afloop. Het slachtoffer overlijdt later aan zijn verwondingen. “Ik was net begonnen aan de dansacademie in Amsterdam, weg uit huis en bezig met het opbouwen van mijn eigen toekomst. Het was een fase waarin eindelijk alles de goede kant op leek te gaan. Ik was klaar met het gedoe en alle ellende.”

Ik had er meer voor mijn broertje moeten zijn

Die houding komt niet uit het niets. Tommie groeit op in een gezin waarin zijn ouders uit elkaar gaan en waarin onrust en moeilijke momenten een grote rol spelen. Daarom kiest hij er op dat moment voor afstand te nemen. “Ik trok me terug. Ik kon het er gewoon niet bij hebben.”

Diepe sporen

Zijn broertje belandt op 17-jarige leeftijd in de gevangenis. “Het klinkt misschien cliché, maar dit verhaal kent alleen maar verliezers. Allereerst natuurlijk voor de familie van het slachtoffer. Het is afschuwelijk. Maar het liet ook diepe sporen na in ons gezin.” Voor zijn moeder is de situatie bijna ondraaglijk. “Mensen keken haar na, er werd over haar gepraat. Het was overal in het nieuws. Dat was verschrikkelijk.”

Pas later groeit het besef wat die periode voor zijn broer moet hebben betekend. “Hij zat daar, eenzaam, op een heel donkere plek, en ik was er niet voor hem.” Wat blijft, is niet alleen schuldgevoel, maar ook de afstand die later tussen hen groeit. “Ik had er meer voor mijn broertje moeten zijn.” Die gedachte laat hem tijdens de opnames in de gevangenis niet los.

Mensen en hun daden

De gesprekken met de ex-gedetineerden laten hem anders kijken. Een van de mannen vertelt hoe hij in een psychose iemand meerdere keren heeft neergestoken. “Dan zit je daar tegenover zo iemand,” zei Tommie, “en dan denk je: maar waar is dat monster dan? Want de jongen die ik voor me zie, is gewoon iemand met wie ik een normaal gesprek heb.”

Een spiegel binnen de muren

Tijdens een workshop met een groep gedetineerden vertelt een moeder over haar 18-jarige dochter die na het slikken van een xtc-pil onwel wordt en overlijdt. Het verhaal komt hard binnen. “Zelfs bij de stoerste gasten zag je de tranen in de ogen staan.”
Dat je op zo’n moment niet stilstaat bij de risico’s van xtc, herkent Tommie maar al te goed. “Als iemand je iets geeft, neem je het. Zonder dat je soms precies weet wat het is. Je bent eigenlijk Russisch roulette aan het spelen.”

Bij het gesprek komen in de ruimte verschillende werelden samen: die van gebruikers, dealers en nabestaanden. “Ik zat daar als voormalige gebruiker tegenover een moeder die haar kind was verloren aan drugs. Dan voel je ineens heel scherp wat er op het spel staat.”

Van rol naar werkelijkheid

In 2018 speelde Tommie de rol van Jezus in ‘The Passion’. De thema’s van dat paasverhaal rondom schuld, vergeving en genade krijgen in de gevangenis een nieuwe lading. “Vergeving klinkt mooi, maar in de praktijk is het ingewikkeld. Sommige keuzes hebben zulke verwoestende gevolgen.” Toch blijft hij zoeken naar ruimte voor verandering. “Als iemand verantwoordelijkheid neemt en echt wil veranderen, dan geloof ik dat een tweede kans mogelijk moet zijn.”

Zonder perspectief geen verandering

Wat Tommie raakt, is het gebrek aan perspectief voor veel gedetineerden. Ze willen hun leven anders inrichten, maar lopen vast in het systeem. “Ze willen studeren, iets leren, zich omscholen, maar daar is vaak gewoon geen ruimte voor.”

Sommige verhalen die hij hoort, zijn ronduit schrijnend. “Er zijn gasten die straks vrijkomen en dan weer op een bankje in het park moeten slapen. Een deel probeert dat te voorkomen door opnieuw de fout in te gaan: ze tikken iemand in elkaar, zodat ze nog een paar maanden binnen kunnen blijven.” Daarin ziet hij hoe uitzichtloos detentie kan worden als straf niet gepaard gaat met perspectief. Juist dat besef maakt ook iets in hemzelf los. Zijn leven had er ook heel anders uit kunnen zien.

Mijn gezin geeft me elke keer weer een boost om een goede vader te zijn

Drijfveer

Tommies eigen gezin is daarin een belangrijke drijfveer. “Mijn leven was doordrongen van slecht voor mezelf en mijn omgeving zorgen. Nu ben ik vooral heel dankbaar voor de mensen om me heen die me kracht geven. Mijn vrouw die naast me staat en de liefde van en voor mijn drie kinderen geven me elke dag weer een boost om een goede vader te zijn.”

'Hel of Hotel' laat zien hoe dun de lijn soms is tussen een keuze en de gevolgen die daarop volgen. Schuld, straf en vergeving blijken geen abstracte begrippen, maar realiteit. Het experiment geeft hem geen eenvoudige antwoorden, maar wel een helderder besef van wat er op het spel staat. Waar de celdeur achter Tommie dichtviel, viel er ook iets op zijn plek.

Hel of Hotel, vanaf 7 mei op NPO Start