Wat hebben christenen toch met ‘dogma’s’?

1.    Hoe gebruik ik deze term op een verjaardag?

“Voor mij hoor je appeltaart uitsluitend met vérse slagroom te serveren, al wil ik daar ook weer geen dogma van maken.”

2.    Wat betekent het?

In de eerste eeuwen na Christus gebruikten kerkvaders als Origenes en Augustinus de term dogma vaak als synoniem voor ‘leer’ (doctrina) of ‘geloofswaarheid’.

Voor protestantse gelovigen zijn dogma’s de centrale, onbetwistbare geloofswaarheden die rechtstreeks uit de Schrift worden afgeleid en in belijdenissen zijn samengevat. Denk aan de drie-eenheid, de Godheid van Christus, en de ‘maagdelijke geboorte’. En natuurlijk de rechtvaardiging door geloof alleen (sola fide).

Rooms-katholieken hanteren een formelere definitie. Voor hen zijn dogma’s aan de Schrift en de traditie ontleende waarheden, die door het kerkelijk leergezag (de paus ex cathedra of een concilie) plechtig en onfeilbaar zijn vastgesteld als door God geopenbaard. Die geloofswaarheden moeten daarom door alle gelovigen worden geloofd. Voorbeelden zijn de ‘onbevlekte ontvangenis van Maria’ (1854) en de ‘pauselijke onfeilbaarheid’ (1870).

3.    Wie heeft de term bedacht en wanneer?

Het woord ‘dogma’ (δόγμα) was algemeen Grieks voor ‘besluit’ of ‘decreet’. Het duikt in die betekenis op in het Nieuwe Testament. Je vindt de term terug in Lukas 2:1 (keizerlijk decreet), in Handelingen 16:4 (besluiten van de apostelen), in Efeziërs 2:15 (de geboden van Mozes) en in Kolossenzen 2:14 (de verordeningen van de wet, die Christus aan het kruis heeft uitgewist).

Wee echter de mens die de schil voor de kern houdt

4.    Wat heb ik eraan?

Het is goed om te weten wat de kernpunten van het geloof zijn. De opstanding van Jezus Christus is wat dat betreft dé geloofswaarheid bij uitstek. Paulus stelt namelijk dat ons geloof zinloos is als Christus niet is opgestaan (1 Korintiërs 15:14). De theoloog H. Richard Niebuhr (1894-1962) waarschuwde voor een ánder soort ‘dogma’, namelijk dat van een vrijzinnig geloof. Dat typeerde hij zo: “Een God zonder toorn brengt mensen zonder zonde in een koninkrijk zonder oordeel door het werk van een Christus zonder kruis.”

5.    Heb je nog een inspirerend citaat hierover voor me?

Zeker! De volgende uitspraak, toegeschreven aan de invloedrijke Zwitserse theoloog Emil Brunner (1889-1966), wordt vaak aangehaald: "Dogma’s zijn als de schil die de kostbare kern van de waarheid beschermt. Wee echter de mens die de schil voor de kern houdt."