Navigatie overslaan
EO
Sluit je aan
Uitgelichte afbeelding

Jan Martijn Abrahamse: 'Wie alles wil controleren, zoals Saul, raakt soms juist Gods stem kwijt'

De Bijbel Open

Leestijd: 5 minDoor Jan Martijn Abrahamse

Onlangs zag ik 'House of David', een prachtig gemaakte en spannende televisieserie over de opkomst van David en de ondergang van Saul. Wat mij trof: tussen die twee giganten staat ook Jonatan. Hij lijkt wat tussen wal en schip te vallen, maar speelt in dit dramatische verhaal wel degelijk een betekenisvolle rol.

In de rubriek De Bijbel Open lees je elke week bij Visie een overdenking bij een Bijbeltekst. Jurjen ten Brinke en Jan Martijn Abrahamse wisselen elkaar af.

1 Samuel 14:36-46

Later die avond zei Saul: 'Laten we vannacht de Filistijnen achternagaan en ze belagen tot de morgen aanbreekt. Niet één zullen we er in leven laten.' 'Wat u maat wilt,' zeiden de soldaten, maar de priester zei: 'Laten we ons eerst tot God wenden.' Saul raadpleegde God en vroeg: 'Zal ik de Filistijnen achternagaan? Zult U ze aan Israël uitleveren?' Maar deze keer gaf God geen antwoord. Toen zei Saul tegen de bevelhebbers: 'Treed allemaal aan. Ga na wat voor zonde vandaag is begaan. Zo waar de HEER leeft, de redder van Israël, al is mijn eigen zoon Jonatan de schuldige, sterven zal hij!' Maar niemand gaf antwoord. Toen zei hij tegen de Israëlieten: 'Jullie gaan aan de ene kant staan en ik en mijn zoon Jonatan aan de andere kant.' 'Zoals u wilt,' zeiden de soldaten. En Saul vroeg de HEER: 'God van Israël, breng de waarheid aan het licht!' Jonatan en Saul werden aangewezen; de soldaten gingen vrijuit. Toen zei Saul: 'Werp het lot tussen mij en mijn zoon Jonatan.' En Jonatan werd aangewezen. 'Zeg op, wat heb je gedaan?' vroeg Saul. Jonatan bekende dat hij met de punt van zijn stok wat honing had geproefd en zei: 'Ik ben bereid te sterven.' 'En sterven zul je, Jonatan,' riep Saul uit, 'anders mag God met mij doen wat Hij wil!' Maar de soldaten protesteerden: 'Moet Jonatan sterven, die voor Israël deze grote overwinning heeft behaald? Geen denken aan! Zo waar de HEER leeft, hem mag geen haar worden gekrenkt. Wat hij vandaag gedaan heeft, heeft hij bereikt met Gods hulp!' Zo pleitten de soldaten Jonatan vrij, en hij werd niet ter dood gebracht. Saul staakte de achtervolging van de Filistijnen en de Filistijnen trokken zich terug op hun eigen grondgebied.

Het Bijbelboek 1 Samuel is een verdrietig boek. Niet alleen omdat het volk met zijn populistische roep om een koning God feitelijk van de troon duwt, maar ook omdat Saul – in zijn hunkering naar controle – uitwijkt naar verboden bovennatuurlijke middelen. Een hoofdstuk eerder eigent hij zich al de heldendaad van zijn zoon toe en neemt hij Samuels rol over (13:3-4, 9-12). In ons hoofdstuk zet de neerwaartse spiraal zich voort met een vreemde eed die Saul zijn leger oplegt: niemand mag eten voordat de strijd gewonnen is. Opnieuw probeert hij grip te krijgen op de onzichtbare wereld. Ondertussen horen we dat zijn eigen zoon niet op de hoogte was van die eed en deze bovendien niet steunt. Zo introduceert 1 Samuel 14 via de mond én de heldere blik van Jonatan de erfenis van Sauls koningschap: “Mijn vader stort het land in het ongeluk” (vers 29).

God zwijgt

In dat licht moeten we ook Sauls poging lezen om de wil van de Heer te zoeken. Dan volgt die schrijnende zin: “Maar deze keer gaf God geen antwoord” (vers 37). Stilte. In Sauls leven treedt een godsverduistering op. Wat doe je wanneer God zwijgt, wanneer Hij onbereikbaar lijkt? Saul legt die stilte niet naast zijn eigen handelen, maar bij een vermeende overtreder van zijn eed. De tekst spreekt hem echter tegen: zijn loyale zoon, door wie de overwinning komt, is het levende bewijs van de destructieve gevolgen van Sauls optreden. Saul is zelfs bereid Jonatan te doden vanwege zijn onnodige eed.

  • Bewust toeleven naar Pasen? Download de gratis Visie-app!

    Bewust toeleven naar Pasen? Download de gratis Visie-app!

    Tijdens de veertigdagentijd vind je in de Visie-app iedere dag een meditatie en een lied rond het thema: ‘Zie, Ik maak iets nieuws’. De overdenkingen worden gemaakt door geïnterviewden of schrijvers van Visie.

    Visie-app downloaden

Een vrome man

Opvallend in dit hoofdstuk is de dynamiek tussen Saul, Jonatan en de soldaten, die hier partij kiezen voor de zoon. Op het eerste gezicht lijkt Saul een vrome man: hij laat zijn mannen een eed zweren, bouwt een altaar, zoekt de wil van God. Maar Jonatans handelen ontmantelt zijn vaders koningschap als zelfzucht: hij verslaat de vijanden in vertrouwen op Gods handelen, ziet helder, wint het hart van de soldaten en begrijpt zijn rol als dienaar van het volk. Let op het verschil tussen vers 12 en 24: Jonatan spreekt over de vijanden van Israël, terwijl Saul het vernauwt tot “mijn vijanden”.

Waarom is God stil? Het falende koningschap van Saul staat in het teken van iemand die, gedreven door zijn behoefte aan controle, Gods spreken kwijtraakt. Jonatans verhelderde ogen – passend bij deze zondag Oculi, de derde zondag in de veertigdagentijd – laat ons scherp zien waar het mis kan gaan.

Deel dit artikel:

    Auteurs

    Jan Martijn Abrahamse
    Jan Martijn AbrahamseAuteur

    Meest gelezen

    Lees ook