‘Angst kunnen we beheersen door liefde. Het Nieuwe Testament bevestigt dit: “De liefde laat geen ruimte voor angst; volmaakte liefde sluit angst uit.” Het soort liefde dat Christus naar het kruis leidde en ervoor zorgde dat Paulus niet verbitterd raakte te midden van alle vervolging is niet soft, laf en sentimenteel. Dergelijke liefde deinst er niet voor terug om zich tegen het kwaad te verzetten en heeft een oneindig vermogen om het “te slikken”. Dit soort liefde kan de wereld aan, zelfs vanaf een ruwhouten kruis.

Haat is geworteld in angst

Maar wat heeft deze liefde te maken met onze moderne angst voor oorlog, economische ongelijkheid en racisme? Haat is geworteld in angst en het enige geneesmiddel tegen angst-haat is liefde. Onze verslechterende internationale situatie is doorkliefd met dodelijke pijlen van angst. Rusland is bang voor Amerika en Amerika is bang voor Rusland. Zo is het ook met China en India, en de Israëli’s en Arabieren. Deze angsten gaan over het geweld, de wetenschappelijke en technologische superioriteit en de economische macht van de andere natie; maar ook over ons eigen verlies van status en over onze angst.
Is angst niet een van de grootste oorzaken van oorlog? We zeggen wel dat oorlog een gevolg is van haat, maar als we het wat nader bekijken zien we het volgende: eerst is er angst, dan haat, dan oorlog en uiteindelijk een nog diepere haat. Als een catastrofale nucleaire oorlog onze wereld overspoelt, zal de oorzaak niet zozeer zijn dat de ene natie de andere haat, maar dat beide naties bang zijn voor elkaar.

Welke methode heeft het spitsvondige vernuft van de moderne mens ontwikkeld waarmee we met de angst voor oorlog om kunnen gaan? We hebben onszelf tot aan de nok bewapend. Het Westen en het Oosten rennen een koortsachtige wapenwedloop. De uitgaven voor defensie zijn tot torenhoge proporties gestegen en vernietigingswapens hebben een hogere prioriteit dan alle andere menselijke inspanningen.
De naties zijn gaan geloven dat grotere bewapening de angst zal uitsluiten. Maar helaas! Het heeft geleid tot meer angst. In deze turbulente paniekerige tijd worden we opnieuw herinnerd aan de wijze woorden van weleer: “Volmaakte liefde sluit angst uit.” Geen wapens, maar liefde, begrip en georganiseerde welwillendheid kunnen angst uitsluiten. Alleen door ontwapening, gebaseerd op goed vertrouwen, zal wederzijds vertrouwen werkelijkheid worden.

Het bovenstaande fragment komt uit bijzondere docu die te zien was op NPO 2: In de schaduw van King. Daarin gaat de voormalige persvoorlichter van Martin Luther King, Harcourt Klinefelter, terug naar Selma. Je kijkt ‘m hier terug. 

Het pad van de ontsnapping

Ons eigen probleem van rassenongelijkheid moet met dezelfde formule opgelost worden. Rassensegregatie is gebouwd op irrationele angsten, zoals het verliezen van economisch privilege, een verandering van sociale status, gemengde huwelijken en aanpassing aan nieuwe situaties. In slapeloze nachten en uitputtende dagen proberen talloze witte mensen deze folterende angsten te bestrijden met diverse methodes. Via het pad van ontsnapping proberen sommigen de kwestie van rassenrelaties te negeren en hun gedachten af te sluiten voor alles wat hiermee te maken heeft.

Anderen stellen hun vertrouwen op wettelijke manoeuvres, zoals interventies en nietigverklaringen, en verzetten zich op massieve wijze. Weer anderen hopen dat ze hun angst kunnen uitroeien door wreed geweld te plegen tegen hun zwarte medemensen. Maar deze remedies zijn nutteloos. In plaats van de angst te elimineren, verdiepen ze de angst en zadelen ze hun slachtoffers op met vreemde psychoses en eigenaardige gevallen van paranoia. Noch verdringing, noch massief verzet, noch wreed geweld zal de angst voor integratie uitsluiten; alleen liefde en welwillendheid kunnen dit.

Als onze witte broeders de angst willen beheersen, zijn ze niet alleen afhankelijk van hun eigen toewijding aan christelijke liefde, maar ook aan de door Christus geïnspireerde liefde waarmee de zwarte hen tegemoet treedt. Alleen als wij ons verbinden aan liefde en geweldloosheid zal de angst in de witte gemeenschap uitgebannen worden. Een door schuld beheerste witte minderheid is bang dat als de zwarte meer macht verwerft, hij zonder enige terughoudendheid of enig medelijden zal handelen en de opeenstapeling van onrecht en wreedheid van de afgelopen jaren zal vergelden. Een ouder die zijn zoon onophoudelijk mishandeld heeft, zal zich plotseling realiseren dat zijn zoon langer is dan zijn ouders.

Liefde sluit angst uit

Zal de zoon zijn nieuwe fysieke kracht gebruiken om alle klappen die hij kreeg terug te betalen? Ooit was hij een hulpeloos kind, maar vandaag de dag is de zwarte politiek, cultureel en economisch gegroeid. Vele witten vrezen vergelding. De zwarte moet hen laten zien dat er niets is om bang voor te zijn, omdat hij vergeeft en bereid is het verleden te vergeten. De zwarte mens moet de witte mens ervan overtuigen dat hij uit is op gerechtigheid voor zowel hemzelf als voor de witte mens. Een massabeweging die liefde en geweldloosheid voorleeft en gedisciplineerde kracht uitoefent zou de witte gemeenschap ervan moeten overtuigen dat op het moment dat zo’n beweging sterker wordt, haar kracht op creatieve en niet op wraakzuchtige wijze ingezet wordt.

Wat dan is het geneesmiddel tegen deze morbide angst voor integratie? We weten wat het geneesmiddel is. Moge God ons helpen aan dit middel te komen. Liefde sluit angst uit.

Deze waarheid kan alleen bestaan als we bereid zijn onze persoonlijke angsten te onderkennen. We zijn bang voor de superioriteit van andere mensen, voor falen en voor de minachting en afwijzing door mensen wier mening wij hoog achten. Afgunst, jaloezie, een gebrek aan zelfvertrouwen, een gevoel van onzekerheid en een in het hoofd rondspokend idee van minderwaardigheid zijn alle geworteld in angst. Het is niet zo dat we jaloers zijn op mensen en vervolgens bang voor hen worden; allereerst zijn we bang voor hen en vervolgens worden we jaloers. Is er een geneesmiddel tegen deze kwalijke angsten, die onze persoonlijke levens vergiftigen? Ja: een diepe en volhardende toewijding aan de weg van de liefde. “Volmaakte liefde sluit angst uit.”

Haat en bitterheid kunnen de ziekte van angst niet genezen; alleen liefde kan dat. Haat verlamt het leven; liefde bevrijdt het. Haat zaait verwarring; de liefde zaait harmonie. Haat verduistert het leven; de liefde verlicht het.’

Dit fragment komt uit een preek van Martin Luther King over angst. Het is te lezen in het boek  Sterk door de liefde – preken die het hart raken, dat is verschenen bij uitgeverij Kok. Meer info vind je hier.

Luister ook deze podcast over Martin Luther King: