Bijbel en kunst zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de podcast Scheppingsdrift duikt presentator Allard Amelink, samen met theoloog Alain Verheij en kunstkenners Lieke Wynia en Ab Nieuwdorp, elke aflevering in een Bijbelverhaal. Aan de hand van muziek, literatuur, film en beeldende kunst gaan ze op zoek naar de verhalen achter de kunst en naar de betekenis van die eeuwenoude verhalen voor vandaag de dag.
Tussen religie en wetenschap heeft het altijd geknetterd. De twee hebben innig samengewerkt maar kunnen ook keihard botsen. En tot op de dag van vandaag hebben ze onverwacht veel met elkaar gemeen. In de laatste stop van onze Museumtour doen we het Catharijneconvent aan, voor de tentoonstelling Schepping van de wetenschap. Te gast is cabaretier, liedschrijver én wiskundige Jan Beuving. En Jan is christelijk opgevoed en nog steeds een kerkganger. In zijn voorstelling Restante vertelde hij over hoe deze – voor veel mensen onverwachte – combinatie. We hebben het deze aflevering over verwondering over het leven en de natuur; over hoe nieuwe feiten je wereldbeeld aan het wankelen kunnen brengen; en over hoe kunst zich daartoe verhoudt. Speciale aandacht dit keer voor een onderbelicht genre in onze podcast: liedkunst. In deze aflevering hoor je over: * Ongelovige Thomas van Hendrick ter Brugghen (ca. 1622) (https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/De_ongelovige_Thomas_Rijksmuseum_SK-A-3908.jpeg/1517px-De_ongelovige_Thomas_Rijksmuseum_SK-A-3908.jpeg) * Vessel to flesh van Kathrin Schlegel (2023) (https://historiek.net/wp-content/uploads-phistor1/2024/03/Kathrin-Schlegel-Vessel-to-flesh.jpg) * Striep van Jan Beuving (2021) * Planetarium van Eise Eisinga (1774-1781) (https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Planetarium_Eise_Eisinga_in_Franeker.jpg/1920px-Planetarium_Eise_Eisinga_in_Franeker.jpg) * Philosophische bedenkingen over de conjunctie van de planeten Jupiter, Mars, Venus, Mercurius en de Maan van Liefhebber der Waarheid (1774) (http://images.tresoar.nl/wumkes/pdf/AltaE_PhilosophischebedenkingenConjunctiePlaneten.pdf) * On the Beach at Night alone uit A Sea Symphony van Ralph Vaughan Williams (1903-1909) (https://open.spotify.com/track/4JplIKbRXqat10mAx9SUjU?si=ecf8f338723d4f08&nd=1&dlsi=86490781d3c04b33) * De Zondvloedmens (https://www.vpro.nl/speel~WO_VPRO_2448475~zondvloedmens-camera-curiosa~.html) * Een geschiedenis van de wereld in 10 1/2 hoofdstuk van Julian Barnes (1989) * Gereformeerd van Kees Torn (2009) (https://open.spotify.com/track/5rjXE1nDmTHqIWcobuplFx?si=e9333ab396f2408e) * Agnus Dei uit Missa Charles Darwin van Gregory W. Brown (2017) (https://open.spotify.com/track/7waNcymP9TO4lN4tkjvSkw?si=fc345697f49545bf) * Henrietta Lacks van Iris Kensmil (2023) (https://www.catharijneconvent.nl/media/images/Iris_Kensmil_The_contribution_of_Henrietta_Lac.width-340.jpg) * Mooi van Maarten van Roozendaal (2006) (https://www.youtube.com/watch?v=RwQq6y29YSA) Ergens moet het zijn waar graven ze naartoe, de mollen in de nacht die blind zijn maar het verste wormenlijf in hun neus voelen trillen waar komen ze vandaan de reuzensalamanders in de rotsen de vier planeten en de maan de mogelijkheid dat alles uit een bron of uit zichzelf geboren wordt en ook weer zal vergaan ergens moet een veld zijn, zacht als mos waar ledematen kunnen rusten moe van meten, tellen en gebaren wortels brengen licht naar diepere lagen er liepen mensen over de aarde die hun theorieën lieten varen of juist hun Arken - zodat ze niet zonken - tot varende Hiltonhotels moesten maken nadat er weer nieuwe diersoorten waren gevonden ik wil de waarheid liegen en de woorden zingen er moet meer zijn dan ik zien kan met mijn ogen het lijf waarin ik woon is als een huis met ramen het zijn de vormen van de ramen die de tuin waarop ik uitkijk bepalen dus blijf ik onderzoeken blijf ik schetsen blijf ik geloven blijf ik malen - Anne Broeksma
Als je de waarheid spreekt, ben je je leven niet altijd zeker. Dat geldt voor profeten en voor kunstenaars. Ze kunnen confronteren, provoceren, de status quo bevragen. En dat wordt ze lang niet altijd in dank afgenomen. Welke macht heeft kunst? Hoe schud je de gevestigde orde op? En hoe zorg je dat je koers houdt, als je enorme tegenstand op je weg vindt? In de tweede stop van de museumtour van Scheppingsdrift zijn we in Kunstmuseum Den Haag bij de tentoonstelling Universum: Max Beckmann. Drie personen staan centraal: Max Beckmann, kunstenaar TINKEBELL en profeet Elia. Beckmanns kunst was volgens de nazi's ontaard en dus moest hij zijn vaderland ontvluchten. Elia klaagde het verdorven regime van koning Achab aan en moest eveneens vluchten. TINKEBELL strijdt voor een betere wereld en gaat daarbij de provocatie niet uit de weg. Door de schok of de schuring kun je laten zien wat er mis is in de wereld. Maar dat levert haar een onophoudelijke stroom aan doodsbedreigingen op. Lieke neemt ons mee door het roerige leven van Beckmann. Ab heeft een componist mee die zich in een continue spagaat bevond tussen zijn eigen geweten en het regime dat zijn leven terroriseerde. Alain vertelt over de performance art van Elia. TINKEBELL vertelt dat er eigenlijk geen grenzen zijn aan de toewijding aan haar werk. En Allard probeert het allemaal in goede banen te leiden. In deze aflevering hoor je over: * My dearest cat Pinkeltje van TINKEBELL (2004) (https://catalogue.garagerotterdam.nl/media/cache/ff/27/ff2754c124228c3fa7bf39f73ed18bc8.jpg) * Carnaval van Max Beckmann (1920) (https://media.tate.org.uk/art/images/work/T/T03/T03294_10.jpg) * Eerste kant van het Isenheim-altaar van Matthias Grünewald (1512–1516) (https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Grunewald_Isenheim1.jpg/1920px-Grunewald_Isenheim1.jpg) * Tweede kant van het Isenheim-altaar (https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/81/Grunewald_Isenheim2.jpg) * III. Elijah: Fiero e impetuoso (ma sostenuto e ben marcato il ritmo) uit Violin Concerto No.2 van Mario Castelnuovo Tedesco (1931) (https://open.spotify.com/track/2XSV46jChaj21iweZeILSb?si=6bd62d2967c54966) * Declaration: The universal one. and The struggle for human values van TINKEBELL (2020) (https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=6qVZQ7i4pso) * Toneelspelers van Max Beckmann (1941-42) (https://image.trouw.nl/239979246/width/2480/max-beckmann-toneelspelers-1941-42-olieverf-op-doek) * The noise of time van Julian Barnes (2016) * Deel III uit Strijkkwartet 8 van Dmitri Sjostakovitsj (1960) (https://open.spotify.com/track/4FIz68EeLOWou5cHsZyfF9?si=9bd77892bdc345a5) * SAVE THE WORLD van TINKEBELL (2012) (https://www.tinkebell.com/news/projects/save-the-world-5585) * Portret van de familie Lütjens van Max Beckmann (1944) (%E2%80%8C%E2%80%8BAA7) * It is enough! O Lord now take away my life uit Elijah van Felix Mendelssohn (1846) (https://open.spotify.com/track/7rhWfuPlN11F648wz0PdhN?si=62fbe9dc36ad4c8b) * Collectief CATPC en Renzo Martens Nederlandse inzending Biënnale van Venetië 2024 (https://www.mondriaanfonds.nl/actueel/nieuws/collectief-catpc-en-renzo-martens-nederlandse-inzending-biennale-van-venetie-2024/) * SAVE OUR CHILDREN van TINKEBELL (2013) (https://www.youtube.com/watch?v=HUqiULmcxIo)
Visioenen – “het zien van personen, zaken etc. die op een natuurlijke manier niet te zien zijn”. Maar hoe spreek je over wat op een natuurlijke manier niet te zien is? Scheppingsdrift is bezig met een museumtour. Ab, Alain, Allard en Lieke doen drie bijzondere tentoonstellingen aan op het snijvlak van Bijbel en kunst. Deze keer zijn ze in Uden, in Museum Krona, bij de tentoonstelling Aan de rand van de Hemel. Visioenen. (https://www.museumkrona.nl/nl/nu-te-zien/tentoonstellingen/visioenen) Te gast is schrijfster Bregje Hofstede. Afgelopen oktober verscheen Oersoep, een boek dat je als lezer meevoert door een bevalling, rugby, seks, een drugstrip en mystiek. Ook Bregje worstelt met de vraag: hoe druk je uit wat eigenlijk onbeschrijfelijk is? Word je niet snel voor gek versleten als je over visioenen spreekt? En hoe werken ziel én lichaam ziel mee? Bregje heeft een Nobelprijswinnares mee die het individuele en het universele weet te verbinden. Ab heeft een werk bij zich over een vrouw die vanwege haar visioenen op de brandstapel eindigde. Lieke vertelt over een vrouw die na een visioen burgerrechtenactiviste werd. Alain pakt Ezechiël erbij, die een onsmakelijke maaltijd moet eten. In deze aflevering hoor je over: * Famke van Wijk, Two Sacrifices, 2021. (https://www.brabantcultureel.nl/wp/wp-content/uploads/2023/11/BC_AV_Krona_Two-Sacrifices.-Famke-van-Wijk-2021.-Collectie-kunstenaar.jpg) * Het Passieretabel uit Antwerpen, geïnspireerd op een visioen van Birgitta van Zweden (1520) (https://www.brabantcultureel.nl/wp/wp-content/uploads/2021/11/BC_AV_De-Paasretabel-uit-de-vaste-collectie.-Foto-Arnold-Verplancke.jpg) * Oersoep van Bregje Hofstede (2023) * Come un sogno uit Angel of Light van Einojuhani Rautavaara (1994) (https://open.spotify.com/track/4xbyeiFWo2mNfSy400ngp8?si=2d7d899bbd0f46a5) * Madge Gill (https://i0.wp.com/spitalfieldslife.com/wp-content/uploads/2018/12/mg4.png?w=1282&ssl=1) * Hilma af Klint (https://hilmaafklint.se/) * Sojourner Truth van Iris Kensmil (2018) (https://www.centraalmuseum.nl/nl/collectie/34988-sojourner-truth-iris-kensmil) * Faith, Hope and Carnage van Nick Cave en Sean O'Hagan (2022) * De Jaren van Annie Ernaux (2008) * Annutietur in universa terra van Birgitta van Zweden (https://open.spotify.com/track/251CjhfQHxzBVhI9X37R90?si=f80168338e204aeb) * Hör mal zu/auf van Stichting Volgspot (2023) (https://stichtingvolgspot.nl/audio/krona/WAV/Hor%20Mal%20Zu%20Auf.wav) * Hildegard von Bingen - zie de aflevering over Vrouwen in de Bijbel (https://www.nporadio4.nl/podcasts/scheppingsdrift/64513/11-vrouwen-in-de-bijbel-vanuit-rijksmuseum-twenthe-s02) * William Blake - zie de aflevering over de Schepping (https://www.nporadio4.nl/podcasts/scheppingsdrift/75536/4-schepping-s03) * L'Estasi di Santa Teresa van Gian Lorenzo Bernini (1647-1652) (https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Ecstasy_of_St._Teresa_HDR.jpg/800px-Ecstasy_of_St._Teresa_HDR.jpg) * Jeanne d'Arc en flammes uit au bûcher van Arthur Honegger (1935) (https://open.spotify.com/track/51y3XHcR55sjxd0kAmTukU?si=25e1b870f9bf405a) * The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature van William James (1901-1902) * Fat to Ashes van Pauline Curnier Jardin (2019) (https://www.youtube.com/watch?v=nwlnUGzXuis)
Wat is dat, de geest krijgen? De een ziet dat er een nieuwe wereld open daar; de ander zegt dat er te veel gedronken is. Eerst zit je angstig bij elkaar, je durft niet eens naar buiten, tot je opeens juist niet meer stil kan blijven zitten en je eruit móét. Pinksteren zet een schokgolf in gang, die tot de uithoeken van de wereld leidde en tot op de dag van vandaag doorgaat. Maar wat gebeurde daar nou op die eerste Pinksterdag? Ab heeft meer dan 1000 musici bij zich. Allard stuit juist op de grenzen van de taal. Lieke laat zien dat heel hecht teamgevoel ook uitsluitend kan werken. En Alain interpreteert de Geest heel tastbaar. Anne Broeksma sluit de aflevering in stijl af! Je hoort over: * Was saust so sanft und so gelinde! van Gottfried Heinrich Stölzel (1737) (https://open.spotify.com/track/6iLsaQUyDsIY0c3xNYaFcC?si=6cbe29e9f15c45ea) * Podcast Altijd weer die Bach (https://www.nporadio4.nl/podcasts/altijd-weer-die-bach) * Pentecost van El Greco (Domenikos Theotokopoulos) (ca. 1600) (https://www.museodelprado.es/en/the-collection/art-work/pentecost/f83b921d-2380-4dc9-8532-b3c597dab1e8) * Muziek voor Pinksterzondag van Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1908) (https://open.spotify.com/track/4YAocstvlyvfjTXZ7sJKVt?si=42ec2e031a594f10) * Angels (Paradise) van Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1909) (https://www.apollo-magazine.com/wp-content/uploads/2022/10/Angels-ParadiseLEAD.jpg?w=1000) * Chocolat van Lasse Hallström (2000) * Greek Lessons van Han Kang (2011) * Pinksteren van Emil Nolde (1909) (https://uploads4.wikiart.org/images/emil-nolde/pentecast-1909.jpg) * Reis van de voorganger van Per Olov Enquist (2003) * Veni, Creator Spiritus (gregoriaans) (https://open.spotify.com/track/5jUcFGxIFutwLm1PuPjAt6?si=7bea0d8a20d041df) * Veni, Creator Spiritus uit de 8ste Symfonie van Gustav Mahler (1906) (https://open.spotify.com/track/3YBMmzJl4Bo8pYHvkVr4he?si=5990662a72884e92) * The Field van Caren van Herwaarden (https://www.cvanherwaarden.nl/albums/15/caren_van_herwaarden_bewerktebruinetekthomascd2.jpg)(2007) (https://www.cvanherwaarden.nl/albums/15/caren_van_herwaarden_bewerktebruinetekthomascd2.jpg) Samenkomst het was tijdens een avond in die grote hal waar elke drie minuten een nieuwe dichter zich bewapende met woorden woorden die soms trillend als kolibries in een tas hadden gezeten met kloppende kelen en nu was het niet zeker of ze deze vlucht deze ruimte zouden overleven een avond die ik eigenlijk had overgeslagen niet werkelijk, maar mijn hart had ik thuisgelaten uit plichtsbesef was ik met mijn kolibries op komen draven en ik staarde naar al die mensen die iets van zichzelf op het podium gaven een man met een grimas als op een schilderij van Emil Nolde een vrouw die de woorden met haar schouders naar voren duwde en een jongen die op zoek naar houvast steeds meer klemtonen begon te leggen al die intenties, dromen, verhalen verpakt in lijven en klanken en het me begon te dagen: dat een spreker zoveel meer is dan zijn woorden de geschiedenissen die eronder zweven de fakkels die ze door proberen te geven en ik liet mijn cynisme varen wist weer dat het mooi was mens te zijn op een bloeiende aarde liep naar voren haalde diep adem Anne Broeksma
Hoe vier je afwezigheid? Hemelvaart prijkt daarom bij de meeste mensen niet bovenaan het lijstje van favoriete feestdagen. Jezus vertrekt van de aarde en de leerlingen blijven verweesd achter. Is dat iets om te vieren? Ze blijven turen naar een lege hemel, iets dat voor veel moderne mensen herkenbaar is. Hoe kunnen we Hemelvaart meer op waarde schatten? Niet door het te zien als een "los eindje" in het evangelie dat even moest worden afgehecht. Is het niet de ultieme bekroning op de wederopstanding? Lieke heeft letterlijke een lege hemel mee. Ab heeft muziek van een synestheet mee - iemand die kleuren en smaken ervaart bij muziek. Allard heeft twee daklozen mee die alleen maar wachten, maar waarop? Alain heeft voor de verandering een filmreeks mee. Anne Broeksma sluit uiteraard weer de aflevering af. In deze aflevering hoe je over: * Hymnus de ascensione Domini van Johan Wagenaar (1935) (https://open.spotify.com/track/7rlXym8JC0Lc0kAN7FQq56?si=2bfe415df85541ea) * Altaar van Vyšší Brod door Meister von Hohenfurth (ca 1350) (http://www.zeno.org/Kunstwerke.images/I/73y009a.jpg?w=500&h=552&vid=2040152313) * IV: Prière du Christ montant vers son Père uit L’Ascension, Quatre méditations symphoniques pour orgue van Olivier Messiaen (1934) (https://open.spotify.com/track/2QcpbnnDX8mm58F9vtLzH7?si=30f6dceac9364c96) * Skyspace van James Turrell (1994) (https://muhka-ensembles.imgix.net/assets/public/000/011/455/large/Turrel__0005_James__Skyspace__1996.jpg?w=1408&h=1408&dpr=2&ch=DPR&auto=format%2Ccompress) * Wachten op Godot van Samuel Beckett (1953) * The Ascension - ‘We Trusted that it had been Him’ uit The Apostles van Edward Elgar (1903) (https://open.spotify.com/track/6mPTIi8FLIbEvg9wPaVRRx?si=812cde5e95c74780) * Black Panther: Wakanda Forever van Ryan Coogler (2022) * East Window in St-Martin-in-the-Fields van Shirazeh Houshiary en Pip Horne (2007) (https://images.squarespace-cdn.com/content/v1/61c2e54dfb4d59618dfd9704/1662732224466-FZYBQPYPYXCIA8WISKND/_MG_5943+copy.jpg?format=750w) Wat staan jullie naar de hemel te kijken? met een vlakgom wiste ik mijn stappen knipte het elastiek door dat mij van bed naar bank liet schieten tot ik in het scherm verdween en zonder stof in mijn sandalen verder dwaalde en ik wiste de beelden die ik had gezien de pixels, het slakkenspoor door mijn hoofd getrokken door foto’s en teksten die het bestaan van een ander moesten bevestigen en ook de stukjes informatie die zonder tussenkomst van wezens met elkaar achter mijn rug zaten te praten koud had ik het, toen ik uit die virtuele grot kwam rollen en klikte ook het scherm uit liet het bureau waarop het stond mijn huis uit dragen stripte de muren belde de kringloop om mijn bed, mijn bank en al die kleinere objecten op te halen en in die ruimte ging ik zitten op de vloer en keek naar mijn handen telde de vingers niets was er nu, niets om mijn ogen in vast te haken behalve dat scherm omlijst met kozijnen waarachter pixels zandkorrels waren die groeiden tot een wereld waarin mijn handen thuis konden zijn omdat er niets kopieerwerk was zonder tussenkomst van adem en ik bleef achter in die lege kamer als sukkel bleef ik nog dagen naar dat licht dat trage wonder staren - Anne Broeksma
