‘Sekte’ zeggen we niet zomaar: dit zijn volgens Bram Krol de kenmerken van gesloten groepen
Achtergrond
Leestijd: 6 min
'Sekte' is een woord dat veel mensen meteen begrijpen. Tegelijk kan het ook stigmatiserend voelen. In dit artikel gebruiken we het daarom in een bredere, praktischere betekenis: we bedoelen vooral gesloten (geloofs)gemeenschappen en groepen waarin ‘dwingende controle’ ontstaat, waar vrijheid kleiner wordt, kritiek gevaarlijk, en relaties buiten de groep langzaam wegvallen. Ds. Bram Krol beantwoordt 8 vragen over dit thema, waarover hij boeken publiceerde.
Wie is ds. Bram Krol?
Ds. Bram Krol is gereformeerd predikant, theoloog en zendeling. Al decennialang houdt hij zich bezig met de vraag hoe gesloten geloofsgemeenschappen ontstaan en welke mechanismen mensen daarin gevangen kunnen houden. Hij schreef verschillende boeken over sektes en spirituele ontsporingen en wordt geregeld gevraagd als deskundige, onder meer in de podcasts De Sekte van Aaldert en Koud Bloed.
1) Wat zijn de belangrijkste kenmerken van een sekte of gesloten gemeenschap?
Een sekte (of gesloten geloofsgemeenschap) is meestal te herkennen aan een eigen waarheid die verplicht wordt, en aan controle: over denken, doen, relaties, geld, tijd en informatie. De groep presenteert zichzelf als dé veilige plek — en de buitenwereld als bedreiging.
Een paar signalen die vaak samen voorkomen:
Exclusiviteit: “Wij hebben het echt begrepen; daarbuiten is het duister/gevaarlijk.”
Strenge tucht en sociale druk: afwijkingen (zelfs op details) worden niet geduld.
Controle op relaties: contacten buiten de groep worden ontmoedigd of verdacht gemaakt.
Controle op informatie: kritische bronnen zijn “leugen”, “satans werk” of “gevaarlijk”.
Angst en schuld: wie twijfelt, faalt, is ongehoorzaam, of werkt Gods plan tegen.
Leiderschap dat onaantastbaar wordt: één leider, of een kleine top die niet corrigeerbaar is.
Sommige groepen zijn klein, andere groot. Grootte zegt niet alles; het gaat vooral om de mate van afhankelijkheid en controle.
Israel van Dorsten onderzoekt geïsoleerde gemeenschappen in nieuwe EO-serie ‘Klinkt als een sekte’
2) Waarin ligt de aantrekkingskracht van sekten en gesloten gemeenschappen?
Twee woorden: liefde en zekerheid. In het begin is er vaak een warm welkom, wat ook wel een liefdesbombardement genoemd wordt. Je wordt gezien, je hoort erbij, je krijgt betekenis. En er is duidelijkheid: 'Dit is goed. Dit is fout. Zo leef je.'
In een verwarrende tijd (wat is waar, wie kun je vertrouwen, hoe moet je leven?) kan die vermeende zekerheid voelen als houvast. En wie zich nuttig wil voelen, ontdekt al snel: je kunt meewerken aan een missie die groter is dan jezelf.
3) Wie zijn extra gevoelig voor die aantrekkingskracht?
Vaak zijn het mensen die op dat moment kwetsbaar zijn en houvast zoeken:
wie eenzaam is of zich nergens thuis voelt,
wie emotioneel beschadigd is of rouw/tegenslag meemaakt,
jongeren die zich willen afzetten tegen een oudere generatie,
en ook: mensen die het kerkelijk leven als vlak of vrijblijvend ervaren en verlangen naar vuur, richting en toewijding.
Belangrijk: dit is geen domheid. De meeste mensen stappen niet “in een sekte”, maar in iets dat eerst oprecht, liefdevol en zinvol lijkt. In vergelijking met de traditionele kerken is een sekte ‘spannender’. Lidmaatschap is niet vrijblijvend; het kost de leden veel aan tijd, inspanning en geld.
‘Het was één en al leugen en bedrog’: Geertje zat 18 jaar vast in sekte 'Gemeente Gods'
5) Wat kun je doen als iemand verstrikt raakt in een sekte?
Het belangrijkste (en moeilijkste) advies: blijf betrokken.
Houd contact warm: niet alleen discussiëren, maar ook gewoon aanwezig blijven
Blijf respectvol nieuwsgierig: “Wat brengt dit je? Wat geeft het je?”
Stel rustige vragen in plaats van aanvallen: “Mag je ook twijfelen?” “Wat gebeurt er als je ‘nee’ zegt?”
Ga niet mee in isolatie: laat merken dat jouw liefde niet verdwijnt als zij/hij andere keuzes maakt.
Tegelijk: wees alert. In gesloten groepen kan isolatie snel toenemen. Als je merkt dat iemand steeds minder vrij is, zoek dan vroeg advies (zie hulppunt hieronder). Die discussie moet al snel van start gaan, want de tijd tussen het eerste contact en iemands volledige sociale isolering is erg kort, vaak maar enkele weken. Daarna kun je gewoonlijk niets meer doen. Brieven, telefoontjes… alles wordt dan geweerd!
Help! Zit ik in een sekte? Deze 10 vragen geven daar antwoord op: ‘Volledige controle is gevaarlijk’
6) Hoe is bevrijding uit een gesloten groep mogelijk?
Vaak is uitstappen geen knop die je omzet, maar een proces. Mensen gaan pas twijfelen als de last zwaarder wordt dan de belofte: als het “huis van zekerheid” een gevangenis blijkt.
Wat helpt:
een veilig netwerk buiten de groep (één persoon kan al verschil maken);
informatie in kleine porties, op het juiste moment;
professionele steun,omdat manipulatie en schuld diep kunnen snijden;
erkenning: “Je bent niet gek. Dit overkomt meer mensen.”
7) Welke soorten sektes of gesloten groepen zien we in Nederland?
In plaats van een ranglijst is het eerlijker om te spreken over soorten gesloten groepen:
religieuze gesloten gemeenschappen (christelijk, andere religies);
spirituele of New Age-achtige groepen;
therapie-, coaching- en zelfontwikkelingskringen die dwingend worden;
online bewegingen die radicaliseren in wij-zij denken en isolement.
Over Jehova’s Getuigen: dit is een groep waarover in Nederland verschillend wordt gedacht. Wie naar aantallen vraagt: volgens de eigen statistieken zijn er in Nederland 29.552 “Getuigen die evangeliseren”.
In zekere zin wel. Ze laten zien dat mensen verlangen naar:
duidelijkheid,
gemeenschap,
een levend geloof,
en het gevoel dat je leven ertoe doet.
Kerken kunnen versukkelen in gelijk, routine of vaagheid. Tegelijk is het medicijn tegen sektarisme níet: nóg harder duwen. Het is: gezonde kerken met een heldere boodschap, een warm sociaal leven, ruimte voor vragen, en leiders die aanspreekbaar blijven.
Wat gebeurde er ook alweer in Ruinerwold? Vijf vragen over Israel van Dorsten en het gezin waarin hij opgroeide
