Als je dertig jaar wordt, valt de eerste uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker op de deurmat. Het doel? Baarmoederhalskanker in een vroeg stadium ontdekken zodat het beter te behandelen is. En dat is nodig, want ongeveer 900 mensen in Nederland krijgen per jaar de diagnose baarmoederhalskanker zo meldt het RIVM. Gemma Kenter, gynaecoloog oncoloog, beantwoordt veelgestelde lezersvragen over (het voorkomen van) deze ziekte.
1. Wanneer moet je een uitstrijkje laten maken?
“Iedere vrouw in Nederland krijgt tussen de dertig en zestig jaar om de vijf jaar een uitnodiging om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek”, vertelt Gemma Kenter. “De jongste vrouwen krijgen een zelftest opgestuurd, de oudere vrouwen krijgen de oproep om een afspraak te maken bij de huisarts om daar het uitstrijkje te laten maken. Ben je tussen de vijftig en zestig jaar en was de uitslag al die jaren goed? Dan komt de uitnodiging om de tien jaar in plaats van om de vijf jaar.”
2. Waarom zit er zoveel jaren tussen de uitstrijkjes?
“Er is onderzoek gedaan naar hoe vaak het voorkomt dat er binnen vijf jaar baarmoederhalskanker ontstaat als het uitstrijkje goed is. Die kans is zo klein dat ze hebben gezegd we gaan elke vijf jaar onderzoeken.” Volgens Gemma komt het enkele keren voor dat een tumor zich zo snel ontwikkelt dat het binnen die vijf jaar groeit. “Het is een uitzondering op de regel.”
Dat geldt ook voor de ontwikkeling van baarmoederhalskanker onder de dertig jaar. “Die kans is klein, maar niet nul”, legt Gemma uit. “Bij een uitstrijkje wordt er gekeken naar de aanwezigheid van het HPV-virus. Dat komt bij vrouwen onder de dertig juist vaak voor.” Maar dat is geen reden tot paniek. “Het gaat dan om infecties die vaak vanzelf weer worden opgeruimd door het lichaam.” Wanneer je de leeftijd voor het bevolkingsonderzoek naar beneden zou halen, zou dit volgens Gemma kunnen leiden tot overdiagnostiek en overbehandeling. “Omdat vrouwen in die leeftijdscategorie vaak een kinderwens hebben, is ervoor gekozen om pas op latere leeftijd te testen. Want die behandelingen kunnen later voor problemen met de zwangerschap of bevalling zorgen.”
Tekst gaat hieronder verder.
Susan (35) opnieuw zwanger na diagnose baarmoederhalskanker: ‘De zon kan weer gaan schijnen na kanker’
Gemma vertelt dat de discussie over die leeftijd nog wel altijd gevoerd wordt. “Er wordt naar gekeken of vrouwen met een verhoogd risico al op 25-jarige leeftijd in aanmerking kunnen komen voor het bevolkingsonderzoek.” Maar voordat dit doorgevoerd kan worden, is er eerst nog meer onderzoek nodig.
3. Wat is een uitstrijkje precies?
Als er een uitstrijkje wordt gemaakt bij huisarts, brengt deze een eendenbek in de vagina. Met een kwastje gaat de huisarts langs de baarmoedermond en dat gaat uiteindelijk in een potje voor onderzoek. “Wordt het HPV-virus niet gevonden? Dan ben je voor vijf jaar klaar”, zegt Gemma. “Wordt het virus wel gevonden? Dan wordt er in datzelfde materiaal gekeken of er afwijkende of onrustige cellen zijn. In 95% van de gevallen is het hierna klaar, maar bij 5% van de vrouwen die meedoen met het onderzoek zijn er onrustige cellen.” En ook als er onrustige cellen gevonden zijn, is er niet meteen sprake van baarmoederhalskanker. Heb je een zelftest gedaan en komt daaruit dat je het HPV-virus hebt? Dan moet je een nieuw uitstrijkje laten maken bij de huisarts zodat er gekeken kan worden of er afwijkende cellen zijn.
Uitleg over PAP-klasse
De PAP-klasse komt van de Grieks Georgios Papanikolaou (1883-1962) die deze techniek ontwikkelde. “Is er wel HPV gevonden, maar heb je PAP 1? Dan is er niks aan de hand tenzij je klachten ervaart. Je mag dan na vijf jaar weer terugkomen voor een uitstrijkje. Heb je PAP 2? Dan word je doorgestuurd naar een gynaecoloog. Als er dan niks aan de hand is, moet je na zes maanden terugkomen voor een nieuw uitstrijkje. Bij PAP 5 is het foute boel. Dan is er sprake van baarmoederhalskanker.
Mary had ‘afwijkende cellen’: ‘Baarmoederhalskanker is een sluipmoordernaar, dus laat je testen’
4. Wat als je het uitstrijkje maken spannend vindt?
Maar de helft van de vrouwen die in aanmerking komen voor het bevolkingsonderzoek geven er gehoor aan en dat aantal moet volgens Gemma Kenter, gynaecoloog oncoloog, omhoog. Ze is tevens bestuurslid bij stichting Olijf (een patiëntenvereniging voor gynaecologische kanker) en hoort veel persoonlijke verhalen. “Ik hoor vaak van vrouwen die ziek zijn geworden, dat ze spijt hebben dat ze niet eerder een uitstrijkje lieten maken. Of veel vrouwen die zeggen: ‘Ik was net op tijd’. Bijna allemaal zeggen ze: steek je kop niet in het zand.”
Gemma moedigt vrouwen, die een oproep nog op hun keukentafel hebben liggen, maar het spannend vinden, aan om over hun angst heen te stappen. “Als er onrustige cellen gevonden, kan dit vaak nog goed behandeld worden en dat kan een hoop ellende voorkomen. Hoe eerder de afwijking wordt ontdekt, hoe beter het te behandelen is.” Daarnaast is er nu ook een zelftest beschikbaar die je in je eigen tijd en in je eigen omgeving kunt doen. “De test is betrouwbaar en je stuurt ‘m gewoon met de post op. Ideaal voor vrouwen met een druk bestaan.”
5. Zijn er bepaalde symptomen waar je baarmoederhalskanker aan kunt herkennen?
“Heel vaak levert baarmoederhalskanker geen symptomen op. Daarom is het bevolkingsonderzoek extra belangrijk. Het komt heel vaak voor dat vrouwen ongemerkt ziek zijn.” Maar er zijn wel een paar symptomen waar je extra alert op kunt zijn, die kunnen wijzen op baarmoederhalskanker. “Als je onregelmatig bloed verliest, zeker na contact zoals bijvoorbeeld vrijen, is het verstandig om naar de huisarts te gaan. Ook als je ineens rare afscheiding krijgt die je nooit eerder hebt gehad.”
Tekst gaat hieronder verder.
Jessica kreeg diagnose baarmoederhalskanker zonder dat ze klachten had: ‘Het vertrouwen in je lijf is weg’
6. Kun je met de diagnose baarmoederhalskanker nog wel kinderen krijgen?
“Dit hangt heel erg af van het moment van de diagnose”, legt Gemma uit. “In een voorstadium hoeft er soms maar een klein deel van de baarmoedermond verwijderd worden. In dat geval is er een kans om zelf zwanger te worden en de baby te dragen in de baarmoeder. Is de kanker verder uitgezaaid of is de tumor te groot? Dan moet de baarmoeder worden verwijderd en dan kun je ook niet meer zwanger worden.” Dat betekent het einde van vruchtbaarheid.
7. Is baarmoederhalskanker genetisch?
“Nee, dat is niet zo”, vertelt Gemma. “Anders dan bij eierstokkanker of borstkanker, is het in principe niet erfelijk.”
Gemma benadrukt dat de belangrijkste preventie van baarmoederhalskanker de HPV-vaccinatie is. Hoe jonger je die vaccinatie krijgt, hoe beter hij werkt. “Je kunt altijd bij de GGD informeren of de vaccinatie mogelijk is, hij wordt alleen niet meer vergoed op volwassen leeftijd.”
Wil je meer informatie over baarmoederhalskanker? OpOlijf.nlstaan ervaringsverhalen en kun je terecht voor lotgenotencontact.
